şemez. Ancak, o lezzetler ve o nefîs şeyler ibret ve şükre sevk içindir. Çünkü, onlar Cenâb-ı Hakk’ın ehl-i îmân için Cennet’lerde ihzár ettiği hakíkí ni‘metlere nümûnelerdir. Ve o müzeyyen masnûát-ı fâniyye, fenâ ve adem için değildir. Ancak, onların súretleri ve misâlleri, ma‘nâları, netîceleri alınır; Álem-i Beká’da, ehl-i beká için ebedî manzaraların yapılmasına medâr olurlar. Yâhúd ebedî álemde Sáni-ı Ebedî istediği şekillere sokar. Çünkü, o masnûát, beká içindir. Onların o záhirî ölüm ve fenâları; vazífelerinden terhístir, i‘dâm değildir.” [373]

“Hem mâdem göz ile görünen bu hadsiz in‘ámlar, ihsânlar, lütuflar, keremler, ınâyetler, rahmetler; perde-i gayb arkasında bir Zât-ı Rahmân-ı Rahîm’in bulunduğunu sönmemiş akıllara, ölmemiş kalblere gösterir. Elbette, in‘ámı istihzâdan ve ihsânı aldatmaktan ve ınâyeti adâvetten ve rahmeti azâbdan ve lütuf ve keremi ihânetten halâs eden ve ihsânı ihsân eden ve ni‘meti ni‘met eden, bir álem-i bâkíde bir hayât-ı bâkıyye var ve olacaktır.” [374]

Kerem ve ınâyet fiillerinin, kerîm bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdetine nasıl şehâdet ettiğini ve Kerîm isminin haşri nasıl iktizá ettiğini kısaca ifâde ettikten sonra, şimdi bu mes’eleyi tafsílâtlı bir súrette îzáh edeceğiz:

Şu áleme nazar-ı dikkatle bakıldığı zamân, kerem ve ınâyet fiilleri bi’l-bedâhe görülecektir. Bu fiiller isbât edilirse, kerîm olan Zât, zarûreten isbât edilmiş olur. Zîrâ, fiil, fâilsiz olmaz. Kerîm bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdeti isbât edilirse, elbette böyle kerîm bir Zât’ın, haşri getireceği bedâheten kabûl edilecektir.

Şu kâinâta nazar-ı ibretle baktığımız zamân görüyoruz ki; küre-i Arz, şu fezá denizinde izn-i Rabbânî ile seyâhat eden bir gemi gibidir. Bir Zât-ı Gaybî, o geminin mümessili olarak “Sevr, Hût, Esed ve İnsân” nâmlarında dört meleği vazífelendirmiş. Bu gemiye dört yüz bin çeşit mahlûkátı doldurmuş, her birisinin isteği ayrı, rızkı ayrı, silahı ayrı, iáşesi ayrı, elbisesi ayrı, ömrü ayrı, ta‘lîmâtı ayrı, terhísátı ayrı olduğu hâlde, hîç birini şaşırmayarak, karıştırmayarak, unutmayarak vakt-i münâsibde her bir mevcûdun isteğini yerine getiriyor, rızkını veriyor, kısaca bütün ihtiyâcâtını deruhde ediyor. Bütün mevcûdâta öyle ikrâmlar yapılıyor ki; istemeden, istekleri ne ise yerine getiriliyor, kimse aç ve susuz bırakılmıyor. Bir Zât-ı Kerîm, öyle ikrâmlarda bulunuyor ki, akıllar hayrette

Lügat: küre-i arz, deruhde, elbette, manzara, dikkat, hadsiz, dilir, sinin, şekil