İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ 

âyet-i kerîmesiyle, uyku, gece ve gündüzün birer eser olduğunu nazara veriyor. Bu eserler, hem san‘atı gösterir, hem de ni‘meti ifâde eder. San‘at ve ni‘met ise, bir Sáni‘ ve bir Mün‘ım’in vücûb-i vücûdunu ve vahdetini zarûreten iktizá eder. Evet, uyku hárika bir mu‘cize-i kudrettir. Hem gáyet menfaatdâr bir ni‘met-i Rabbâniyyedir. Şu kesret içinde yorulan nev-ı beşer için uyku, ne kadar büyük bir ni‘met olduğu herkesce müsellemdir. Gece ve gündüzün, maddî ve ma‘nevî, ya‘nî dünyevî ve uhrevî işlerin kesbi için ne kadar lüzûmlu olduğu hakíkati ise, zâten bedîhîdir. Hem gece ve gündüzün ve bu tezgâhta nescedilen masnûátın san‘atiyyet cihetleri de inkâr edilemez. Öyle ise, bu mezkûr âsâr, san‘atiyyet cihetleri ile bi’l-bedâhe bir Sáni-ı Hakîm’in; ni‘metiyyet cihetleri ile de bir Mün‘ım-i Kerîm’in vücûb-i vücûduna ve vahdetine delâlet eder. 

ON BİRİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân, “acz-i mutlak, fakr-ı mutlak, şükr-i mutlak ve şevk-ı mutlak” dersini veriyor. Evvelâ kâinâtın aczini ve fakrını gösterir. Bu súrette, “zıddiyyet” i‘tibâriyle Elláh’ın kuvvet ve gınâsını isbât eder. Bununla, şükre, ya‘nî îmân ve ubûdiyyete da‘vet eder. Daha sonra o mevcûdât üzerinde zevâl ve fenâ damgasını göstermekle, kalbde bir şefkat ve acımak hissini meydâna getirir. O şefkat sáikasiyle bâkí bir Zât’ı ve bâkí bir álemi bulmaya ve o bâkí Zât’a ve o bâkí áleme karşı bir şevk uyandırır.

İşte, Kur’ân-ı Hakîm,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ 

âyet-i kerîmesiyle ifâde eder ki; gece ve gündüz denilen bu zamân şerîti, bütün mevcûdât-ı álemi yıpratıp mevt ve fenâya, zevâl ve firâka mahkûm ettiği hâlde; kendisi de her gün bu zevâl ve firâktan kurtulamıyor. Kıyâmet’in kopmasıyla da, dünyâdaki zamân mefhûmu bütünüyle ortadan kalkar. Demek, o da áciz ve

Lügat: menfaatdâr, dünyevî, menfaat, udre(t), atiyye, cedile, mahkûm, mezkûr, tezgâh, uhrevî, şefkat, inkâr