ce verir, biribirinin hükmünü alır, biribirini isbât eder. O hâlde, şu álem, zamân i‘tibâriyle bir külldür. Tecezzî ve inkısâm etmez. Bir cüz’üne sáhib çıkan, bütün eczâsına da sáhib çıkması lâzımdır. Öyle ise, bütün zamânlara sáhib olamayan, bir tek zamân dilimine sáhib olamaz.

Demek, álem, zamân i‘tibâriyle ehl-i şirk ve küfre bir şamar indirir. “Şu álemde tasarruf eden Zât birdir. İkinci bir el müdâhale etmez” diye tevhîdi i‘lân eder. Bir eser, bütün âsârı, kendi müessirinin eserleri olduğunu isbât eder. Böylece, şirkin bütün envâını reddedip, tevhîdin bütün merâtibini i‘lân eder.

ALTINCI ÜSLÛB: Kur’ân’daki bütün temsîller ve misâller, küllî bir kánûnun bir mâsadakı, bir ferdi, bir cüz’ü, bir ucu hükmündedir. O kánûna uyan bütün efrâd, o küllî kánûnun içerisinde dâhıl oluyor.

İşte, 

 وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ 

 âyet-i kerîmesinde bahsi geçen gece ve gündüzü ve bu zamânlarda vücûda gelen uyku ve rızkı  îcâd etmek fiilinde, bir “îcâdiyyet kánûnu”nun ucu görünüyor. O cüz’î fiil-i îcâdî, küllî bir kánûnun bir mâsadakı, bir ferdi, bir cüz’ü, bir ucu hükmündedir. O hâlde, gece ve gündüzü îcâd eden kim ise, bütün zamânları îcâd eden de O’dur. Hem bütün uykuları ve rızıkları îcâd eden de O’dur. Zîrâ, îcâd kánûnu birdir. Demek, gece ve gündüz ve bu zamânlarda vücûda gelen uyku ve rızık, bütün zamânlar içinde bir ferd, bir cüz’, bir uc hükmündedir.

YEDİNCİ ÜSLÛB: İnsân ülfet perdesini yırtıp, ádiyyât altında bulunan hárika mu‘cize-i kudreti göremediği için; Kur’ân, devâmlı olarak insânı bu gafletinden uyandırıp ádiyyât perdesi altındaki hikmet-i İlâhiyyeyi ve san‘at-ı Rabbâniyyeyi ona gösteriyor.

İşte, Kur’ân,

 وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ 

Lügat: tasarruf, udre(t), âdiyyet, hikmet, âdiyye, küllî