ya‘nî îmân, takvâ ve amel-i sálihe da‘vet eder.

 İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ 

âyet-i kerîmesiyle, “uyku, gece ve gündüz”ün hem birer san‘at eseri, hem de birer ni‘met olduğunu ifâde eder. Cenâb-ı Hak, bu san‘at ve ni‘met eserlerini nazara vermekle, cin ve insi îmân ve ubûdiyyete da‘vet eder. Evet, bütün akl-ı beşer bir akıl olsa, “Uyku nasıl meydâna gelir, hakíkati nedir?” suâlini halledemez. Demek, uyku, tek başına bir mu‘cize-i kudrettir. Kezâ, “Gece ve gündüz denilen zamân mefhûmu nasıl vücûda gelir? Nasıl bir san‘attır?” akl-ı beşer bunu da idrâkten ácizdir. O hâlde, esbâb perdesi arkasında bu hárika san‘atlar ile Kendisini tanıttırmak isteyen bir Zât-ı Gaybî vardır. Kezâ, mezkûr eserler, aynı zamânda birer ni‘met eseri olmakla, onları bize in‘ám eden Zât-ı Mün‘ım, elbette Kendisini bizlere sevdirmek istemesi, O’nun “Ma‘bûd, Mahbûb, Matlûb, Maksúd” gibi esmâsının muktezásıdır. Öyle ise, o Zât-ı Akdes, bu san‘at ve ni‘metlerine mukábil beşerden “tefekkür ve şükür”, ya‘nî “îmân, takvâ ve amel-i sálih” isteyecektir. Her akl-ı selîm sáhibi de, insâniyyet şerefinin bir gereği olarak, maa’l-iftihár bu vazífe-i kudsiyyeyi yerine getirecektir.

DÖRDÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân’ın bir üslûbudur ki; evvelâ âsâr üzerinde fenâ damgasını gösterir. Bununla kalbde dehşetli bir yara açar. Zîrâ, insân, bütün kâinâtla alâkadâr olduğundan, onların mevt ve fenâsından, zevâl ve firâkından elem çeker. Bununla mevcûdâtın muhabbete ve alâka-yı kalbe değmediğini anlar. O fânî mevcûdâta bedel bâkí bir Zât’ı arar ve O’nu bulmakla mevcûdât-ı álemin o bâkí Zât’ın bâkí esmâsına âyine olduğunu, dolayısıyla yokluğa gitmediğini, bâkí bir áleme intikál ettiğini bilir. Böylece kalbinde açılan bu dehşetli yara tedâvî edilmiş olur.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ  

Lügat: muhabbet, tefekkür, dehş(e), elbette, udre(t), dehşet, mezkûr