الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟

âyet-i kerîmesinin îzáhıdır. Zîrâ, insân geceleri ölür, gündüzleri dirilir. Gündüz diri iken, akşâm ölür. Böylece, Elláh (cc) ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarmakla kudretini gösterir. Hem gece de ölüdür, ondan diri olan gündüzü çıkarıyor. Gündüz diridir, ondan ölü olan geceyi çıkarıyor. Demek, gece ve gündüzün deverânı, “Ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarır” âyetinin ma‘nâsını maddî olarak tefsîr edip gözler önüne serer, âyetin bir mâsadakını gösterir. Zîrâ, ölünün bir misâli olan geceden, dirinin bir misâli olan gündüzü; dirinin bir misâli olan gündüzden de ölünün bir misâli olan geceyi çıkarmak, bu âyetin ma‘nâsına záhir bir delîl teşkîl eder.

   ALTINCI MAKÁMIN TEREŞŞÜH ETTİĞİ ÂYET-İ KERÎMENİN,  

27. VE  11. ÂYET-İ KERÎMELERLE OLAN VECH-İ İRTİBÂTI

وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ۟

âyet-i kerîmesi, “Altıncı Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Inâyet”in tereşşüh ettiği

  وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ

âyet-i kerîmesine ma‘nâ olarak bakar, onu te’kîd eder. Şöyle ki: وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ cümlesi ifâde eder ki: Kim kemâl-i kereminden hâb-ı râhatınız için geceyi, maíşetiniz için de gündüzü îcâd etmişse, O’dur ki; sizi ve bütün kâinâtı tekrâr iáde edecek, haşir meydânında bütün mahlûkátı toplayıp herkesin hesâbını görecektir. Bu, O’na gáyet kolaydır.