terk ediyor veyâ gevşeklik gösteriyor. Hâlbuki, وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ “Ben, cinleri ve insânları ancak Bana ibâdet etsinler diye yarattım” [344] âyet-i kerîmesinin sarâhatiyle, insân, bu dünyâya ibâdet için gönderilmiştir. Ona verilen  maddî ve ma‘nevî âlât ve cihâzât da bu da‘vânın şâhididir. Maíşet-i dünyeviyye için çalışmak ise, ibâdet ve uhrevî hayât için bir vesîle ve basamak olmalıdır. Maksúd-i bi’z-zât olmamalıdır. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr” eserlerinde bu âyet-i kerîmenin tefsîri sadedinde şöyle denilmiştir:

“ وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ Bu âyet-i uzmânın sırrıyla, insânın bu dünyâya gönderilmesinin hikmeti ve gáyesi; Hálık-ı Kâinât’ı tanımak ve O’na îmân edip ibâdet etmektir. Ve o insânın vazífe-i fıtratı ve farîza-i zimmeti, ma‘rifetulláh ve îmân-ı billâhtır ve iz‘án ve yakín ile vücûdunu ve vahdetini tasdîk etmektir.

“Evet, fıtraten dâimî bir hayât ve ebedî yaşamak isteyen ve hadsiz emelleri ve nihâyetsiz elemleri bulunan bî-çâre insâna, elbette o hayât-ı ebediyyenin üssü’l-esâsı ve anahtarı olan îmân-ı billâh ve ma‘rifetulláh ve vesîlelerinden başka olan şeyler ve kemâlâtlar, o insâna nisbeten aşağıdır. Belki, çoğunun kıymetleri yoktur.” [345]

“İnsân rızka çok mübtelâ olduğu için, rızka çalışmak bahánesi, ubûdiyyete mâni‘ tevehhüm edip, kendine bir özür bulmamak için âyet-i kerîme diyor ki: ‘Siz ubûdiyyet için halk olunmuşsunuz. Netîce-i hılkatiniz, ubûdiyyettir. Rızka çalışmak, emr-i İlâhî noktasında bir nev‘í ubûdiyyettir. Benim mahlûkátım ve rızıklarını deruhde ettiğim nefisleriniz ve ıyâliniz ve hayvânâtınızın rızkını tedârik etmek, ádetâ Bana áid rızk ve it‘ámı ihzár etmek için yaratılmamışsınız. Çünkü, Rezzâk Benim. Sizin müteallikátınız olan ibâdımın rızkını Ben veriyorum. Siz bunu baháne edip ubûdiyyeti  terk  etmeyiniz!’ ” [346]

“Hem insân ibâdet için halk olunduğunu, fıtratı ve cihâzât-ı ma‘neviyyesi gösteriyor. Zîrâ, hayât-ı dünyeviyyesine lâzım olan amel ve iktidâr cihetinde en ednâ bir serçe kuşuna yetişmez. Fakat, hayât-ı ma‘neviyye ve uhreviyyesine lâzım olan ilim ve if-

Lügat: farîza-i zimmet, ebediyyen, nisbeten, tevehhüm, deruhde, elbette, ediyye, farîza, gönder, hadsiz, hikmet, nisbet, tealli, uhrevî, zimmet, sinin