lere ve intihâra sevk eden belâlarla mübtelâ olanlar için ayn-ı ni‘met ve rahmettir. Ammâ, ehl-i dalâlet için, müteaddid ‘Sözler’de kat‘í isbât edildiği gibi; mevt dahi, hayât gibi nıkmet içinde nıkmet, azâb içinde azâbdır. O, bahisten háricdir.” [333]

“Evet, uyku nasıl ki, avâm için ru’yâ-yı sádıka cihetinde bir mertebe-i velâyet hükmündedir; öyle de, umûm için, gáyet güzel ve muhteşem bir sinema-i Rabbâniyyenin seyrângâhıdır. Fakat, güzel ahlâklı güzel düşünür. Güzel düşünen, güzel levhaları görür. Fenâ ahlâklı fenâ düşündüğünden, fenâ levhaları görür. Hem herkes için, Álem-i Şehâdet içinde, Álem-i Gayb’a bakan bir penceredir. Hem mukayyed ve fânî insânlar için, sâha-i ıtlak bir meydân ve bir nev‘í bekáya mazhar ve mâzí ve müstakbel, hâl hükmünde bir temâşâgâhtır. Hem tekâlif-i hayâtiyye altında ezilen ve meşakkat çeken zî-rûhların istirâhatgâhıdır. İşte, bu gibi sırlar içindir ki, Kur’ân-ı Hakîm, وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا nev‘ındeki âyetlerle, hakíkat-ı nevmiyyeyi ehemmiyyetle ders   veriyor.”  [334]

“…zindânda -uyku vâsıtasıyla- ba‘zı adamlara zindânı saraya çevirdiği gibi...” [335]

Bu âyet-i kerîmede uyumanın çalışmadan önce zikredilmesi, uykunun ehemmiyyetini nazara vermek içindir. Zîrâ, çalışabilmek için istirâhat gereklidir. İstirâhat ise, li-zâtihâ matlûbdur. Rızkı taleb ise hâcet dolayısıyladır. Ya‘nî, istirâhat, vücûdun tabií ihtiyâcıdır. Çalışma ise, ihtiyâca göre devreye girer.

Bu âyet-i celîle, وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ cümlesiyle, insân hayâtındaki çalışmanın ehemmiyyetini ifâde etmekle berâber, ayrıca şu hakíkatleri de ihtivâ etmektedir:

Birincisi: Cenâb-ı Hak, bu âyet-i kerîmede,  مَنَامُكُمْ kelimesi için  مِنْ فَضْلِه۪ۜ  kelimesini kullanmadı. Fakat, ابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ ya‘nî, “rızkınızı taleb etmeniz” kelimesi için مِنْ فَضْلِه۪ۜ  kelimesini kullandı. Çünkü, insân, rızık konusunda ekseriyyetle gaflet edip rızkı, kendi ilim ve iktidârına verdiği için, “Elláh’ın fazlıyla maíşetinizi taleb edin” dedi.

Lügat: ehl-i dalâlet, meşakkat, muhteşem, mukayyed, mertebe, seriyye, tekâlif, birinc, ekseri, kelime, seriyy, teaddi