Ta‘bîr-i diğerle; “Birinci” ve “İkinci Makám”larda nazara verilen ve işlenen konu, zarf hükmünde olan gece ve gündüzün tevhîd ve haşr-i cismânîye nasıl delâlet ettiği hakíkatidir. Bu “Altıncı Makám”da nazara verilen ve işlenen konu ise, mazrûf hükmünde olan gecede vücûda gelen hâdisât-ı álemin, husúsan insânların istirâhatının; ve gündüzde meydâna gelen olayların, bâ-husús insânın maíşetini te’mîn etmesinin, tevhîd ve haşr-i cismânîye nasıl delâlet ettiği hakíkatidir. 

Bir ân, gece ve gündüzün dönmediğini düşünelim. Hîç bir mevcûd vücûda gelir mi? Hîç bir ot büyür mü? Ot olmayınca, karanlık çökmeyince, ışık çıkmayınca, havâ değişmeyince rızık da olmaz. Her şey durur, hayât felç olur. O hâlde, kim gece ve gündüzü çeviriyorsa, kış ve yazı da O çeviriyor. Kış ve yazı kim çeviriyorsa, Hz. Âdem’den tâ Kıyâmet’e kadar bütün zamân ipi de O’nun elindedir. Kim zamânın sáhibi ise ve o zamâna bağlı olarak vücûda gelen zî-hayâtın mâliki ise, rızkınızı da O verir. Zîrâ, rızık, şu kâinât fabrikasının bütün çarklarının dönmesiyle ancak vücûd bulabilir. “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde bu hakíkat şöyle îzáh edilmiştir:

“Evet, nasıl ki, bir elmayı halk edecek; elbette dünyâda bütün elmaları halk etmeye ve koca bahârı îcâd etmeye muktedir olmak gerektir. Bahârı îcâd etmeyen, bir elmayı îcâd edemez. Zîrâ, o elma o tezgâhta dokunuyor. Bir elmayı îcâd eden, bir bahârı îcâd edebilir. Bir elma; bir ağacın, belki bir bahçenin, belki bir kâinâtın misâl-i musaggarıdır. Hem san‘at i‘tibâriyle, koca ağacın bütün târîh-i hayâtını taşıyan elmanın çekirdeği i‘tibâriyle öyle bir hárika-i san‘attır ki; onu öylece îcâd eden, hîç bir şeyden áciz kalmaz. Öyle de, bugünü halk eden, Kıyâmet gününü halk edebilir; ve bahârı îcâd edecek, haşrin îcâdına muktedir bir Zât olabilir. Zamân-ı mâzínin bütün álemlerini zamânın şerîtine kemâl-i hikmet ve intizám ile takıp gösteren; elbette istikbâl şerîtine dahi başka kâinâtı takıp gösterebilir ve gösterecektir.” [328]

Hîç düşündünüz mü? Elláh geceyi sürekli kılsaydı, gündüzü kim getirebilirdi? Şâyet hîç gündüzü getirmeseydi ne yapardınız? Veyâ gündüzü sürekli kılsaydı, geceyi kim getirebilirdi? Şâyet hîç geceyi getirmeseydi ne yapardınız? İşte bunlarda da, hakkı kabûl etme niyyetiyle kulak veren kimseler için ibretler, dersler vardır. Gelecek âyet-i kerîmeler bu hakíkati şöyle ifâde etmektedir: 

Lügat: muktedir, elbette, fabrika, birinc, hikmet, tezgâh, hâdis, sinin