Dünyevî bir saltanata yakışan, mutí‘lere mükâfât, ásílere mücâzât vermektir. Saltanatın devâmı da buna bağlıdır. Acabâ, fânî ve muvakkat bir saltanatın devâmı için mükâfât ve mücâzât gerekiyorsa; şu kâinât çapındaki muhteşem saltanat-ı ulûhiyyetin devâm ve bekásı için mükâfât ve mücâzâtın olmaması düşünülebilir mi? Mâdem o saltanat-ı ulûhiyyete lâyık bir mükâfât ve mücâzât burada tam görünmüyor. Öyle ise, bir diyâr-ı âherde bu mükâfât ve mücâzât tahakkuk edecektir.

Nasıl ki; dünyâda kurulan bir devlet, raıyyetin refah ve saádetini hedef alır. Bu sebeble raıyyetine ihsân ve ikrâmda bulunur. O devleti tanıyıp itáat etmek súretiyle o ihsân ve ikrâmın hakkını edâ edenlere, o devletin mutlaka bir mükâfâtı, isyân edip o devleti tanımayanlara da elbette bir mücâzâtı olacaktır. Aynen öyle de, şu kâinâtın sáhib ve mutasarrıfı olan Sultán-ı Zî-şân, bu kâinâtı bir devlet, bir saltanat súretinde yaratmıştır. Saltanatının gereği olarak her şeye fıtrî bir kánûn koyduğu gibi; insânın ef‘ál-i ihtiyâriyyesini tanzím etmek maksadıyla da nev-ı beşere teklîfî bir kánûn koymuştur. O kánûn da, başta Kur’ân ve onun tefsîri olan Sünnet-i Nebeviyye ve bütün peygamberân-ı ızámın şerîatleridir. Elbette, o saltanatın tekvînî ve teklîfî kánûnlarına itáat edenlere mükâfâtı olacaktır.

Mâdem bu álemde icrâ olunan tekvînî kánûnlar netîcesinde tezáhür eden nizám ve intizám, bir saltanat-ı ulûhiyyetin varlığına şehâdet eder. Hem bütün mevcûdât, bu tekvînî kánûnlara itáat etmekle o saltanat-ı ulûhiyyete karşı ubûdiyyetlerini izhâr ederler. Cin ve insin ef‘ál-i ihtiyâriyyelerini nizám ve intizám altına almak için vaz‘ edilen teklîfî kánûnlara gelince; cin ve insin bir kısmı o kánûnlara itáat ederken, ekserîsi inkâr ve isyân ile mukábele ederler. Elbette, o saltanatın kánûnuna itáat edenlere mükâfât, itáat etmeyenlere de cezâ vermek, o saltanat-ı ulûhiyyetin şe’nindendir. Mâdem burada o mükâfât ve cezâ hakkıyla görünmüyor. Demek, o Sultán’ın, hakkıyla mutí‘lere mükâfât ve ásílere cezâ vereceği başka bir memleketi vardır. O memleket ise, dâr-ı âhirettir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr” eserlerinde bu konu şöyle îzáh edilmektedir:

“Hîç mümkün müdür ki: Bir saltanat, bâhusús böyle muhteşem bir saltanat, hüsn-i hizmet eden mutí‘lere mükâfâtı ve isyân edenlere mücâzâtı bulunmasın. Burada yok hükmündedir. Demek, başka yerde bir mahkeme-i kübrâ vardır.” [320]

Lügat: peygamberân, peygamber, memleket, muhteşem, saltanat, tahakkuk, dünyevî, elbette, mahkeme, hizmet, sünnet, âhiret, inkâr, âhire