وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

“Şimdi deriz: Ey ehl-i şirkin vekîli! İşte silsile-i kâinât kadar kuvvetli bürhânlar, meslek-i tevhîdi isbât eder. Ve bir Kadîr-i Mutlak’ı gösterir. Mâdem hılkat-ı semâvât ve Arz, bir Sáni-ı Kadîr’i ve o Sáni-ı Kadîr’in nihâyetsiz bir kudretini ve o nihâyetsiz bir kudretin, nihâyetsiz bir kemâlde olduğunu gösterir. Elbette, şerîklerden istiğnâ-yı mutlak var. Ya‘nî, hîç bir cihette şerîklere ihtiyâc yok. İhtiyâc olmadığı hâlde, neden bu zulümâtlı meslekte gidiyorsunuz? Ne zorunuz var ki, oraya giriyorsunuz? Hem de şürekâya hîç bir ihtiyâc olmadığı ve kâinât onlardan müstağnî-i mutlak oldukları hâlde, şerîk-i ulûhiyyet gibi, rubûbiyyet ve îcâd şerîkleri dahi mümteni‘dirler, vücûdları muhâldir. Çünkü, semâvât ve Arz’ın Sáni‘ındeki kudret hem nihâyet kemâlde, hem nihâyetsiz olduğunu isbât ettik. Eğer şerîk bulunsa, mütenâhî diğer bir kudret, o nihâyetsiz ve gáyet kemâldeki kudreti mağlûb edip, bir kısım yer zabtetmek ve ona nihâyet vermek ve ma‘nen áciz bırakıp, hadsiz olduğu hâlde tahdîd etmek ve hîç bir mecbûriyyet olmadan bir mütenâhî şey, nihâyetsiz bir şeye, nihâyetsiz olduğu bir vakitte nihâyet vermek ve mütenâhî yapmak lâzımgelir ki; bu, muhâlâtın en gayr-ı ma‘kúlü  ve  mümteniátın  en  katmerlisidir.” [308]

“32. Söz”ün “Birinci Mevkıf”ında ise; mevcûdât-ı álemden bir şeye Rab olmak isteyen ve hakíkí mâlik olmak da‘vâ eden bütün tabîatperest, esbâbperest

ve müşrik gibi umûm envâ-ı ehl-i şirkin ve küfrün ve dalâletin tevehhüm ettikleri şerîklerin nâmına bir şahs-ı farâzíye verilen cevâbda, zerreden semâvâta kadar kâinâtın hîç bir cüz’ünde şirkin yeri olmadığı îzáh edilmiştir. Hulâsası şudur ki:

Bir zerreye sáhib çıkmak isteyen, bütün zerrâta ve o zerrâtın cüz’ olduğu bütün küreyvâta, o küreyvâtın cüz’ olduğu bütün hüceyrâta, o hüceyrâtın bulunduğu a‘zá-yı insâniyyeye, o a‘zá-yı insâniyyenin bulunduğu beden-i insâna, bütün insânlara, daha sonra bütün zî-hayâtlara, zî-hayâtların vücûduna medâr olan unsurlara, unsurların bulunduğu küre-i Arz’a, küre-i Arz’ın bulunduğu Güneş sistemine, Güneş sisteminin seyâhat ettiği semâvât álemine, kısaca bütün kâinâta sáhib çıkması lâzım gelir. O hâlde, bütün kâinâta sáhib olamayan, bir tek zerreye mâlik olamaz. Zîrâ, bütün bu mevcûdât, iç içe dâireler gibi biribirine bağlı olarak vazífe görürler. Umûmuna söz geçiremeyen, bir tek zerreye söz geçiremez. De- 

Lügat: küre-i arz, tevehhüm, elbette, silsile, udre(t), birinc, hadsiz, silsil, sistem