tedbîrini te’mîn ediyor.

Küre-i Arz üzerindeki bütün mevcûdâtı, bâ-husús dört yüz bin çeşit nebâtât ve hayvânât táifelerini kabza-i tasarrufunda tutan bir Zât, elbette o táifelerin her bir ferdini dahi kabza-i tasarrufunda tutmuştur. Onların iáşe ve tedbîrlerini nizám ve intizámla deruhde ediyor.

Her bir zî-hayâtı kabza-i tasarrufunda tutan bir Zât, elbette o zî-hayâtın, meselâ insânın vücûdunu teşkîl eden hüceyrât ve küreyvâtını, a‘zá ve a‘sábını dahi kabza-i tasarrufunda tutmuştur. Onlar, O’nun emir ve izni dâiresinde hareket ediyorlar ve bununla ubûdiyyetlerini izhâr ediyorlar.

Her bir insânın vücûdunu teşkîl eden hüceyrât ve küreyvâtını, a‘zá ve a‘sábını kabza-i tasarrufunda tutan bir Zât, elbette bütün bunların madde-i esâsiyyesi olan zerrâtı dahi kabza-i tasarrufunda tutmuştur. Zerrât, O’nun emir ve irâdesi dâiresinde hareket eder, vazífe yapar.

Zerrâtı kabza-i tasarrufunda tutan bir Zât, elbette her bir insâna, ona mahsús bir sîmâ veren ve her bir insânın ses ve lisânını ayrı ayrı halk eden bir Zât’tır.

Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “32. Söz, İkinci Mevkıf” adlı eserinde bu âyet-i kerîmenin tefsîri sadedinde şöyle denilmiştir:

“ ‘Yirmi İkinci Söz’de kat‘í isbât edilmiş ki; bütün mevcûdât, bütün zerrât, bütün yıldızlar, her biri Vâcibü’l-Vücûd’un ve Kadîr-i Mutlak’ın vücûb-i vücûduna birer bürhân-ı neyyirdir. Bütün kâinâttaki silsilelerin her biri, onun vahdâniyyetine birer delîl-i kat‘ídir. Kur’ân-ı Hakîm hadsiz bürhânlarında isbât ettiği gibi, umûmun nazarına en záhir bürhânları daha ziyâde zikreder. Ezcümle:

وَلَئِنْ سَاَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَاْلاَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللّٰهُ  ۞  وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ

gibi pek çok âyâtla, Kur’ân-ı Hakîm; hılkat-ı Arz ve semâvâtı, vahdâniyyete bedâhet derecesinde bir bürhân gösteriyor ki; ister istemez, zî-şuúr olan her adam, hılkat-ı Arz ve semâvâtta bi’z-zarûre Hálık-ı Zü’l-Celâl’ini tasdîk etmeğe mecbûrdur ki, لَيَقُولُنَّ اللّٰهُ der.

“ ‘Birinci Mevkıf’ta nasıl bir zerreden başladık, tâ yıldızlara ve semâvâta kadar 

Lügat: küre-i arz, tasarruf, deruhde, elbette, hareket, silsile, birinc, hadsiz, neyyir, silsil, vâcib