san‘at küçüldükçe, san‘atiyyet değeri tezâyüd eder.

Hem Kur’ân, bu âyet-i kerîmede geçen اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ fezlekesiyle delâil-i tevhîdi taharrî eden ehl-i ilmi; enfüsî dâirede aklî, mantıkî ve ilmî káidelerle, derinden derine tafsílât ile tedkíkát yapmalarını; âfâkí ve háricî dâirede ise sathî ve icmâlî düşünmelerini teşvîk eder.

Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Lem‘alar” adlı eserinde bu âyet-i kerîmede görünen Kur’ân’ın bu üslûbu şöyle îzáh edilmiştir:

“İşte, Kur’ân-ı Hakîm, kâinâtın dâire-i a‘zamından meselâ semâvât ve Arz’ın hılkatinden bahsettiği vakit, birden en küçük bir dâireden ve en dakík bir cüz’îden bahseder; tâ ki, záhir bir súrette hátem-i Ehadiyyeti göstersin. Meselâ: Hılkat-ı semâvât ve Arz’dan bahsi içinde hılkat-ı insândan ve insânın sesinden ve sîmâsındaki dekáik-ı ni‘met ve hikmetten bahis açar. Tâ ki, fikir dağılmasın, kalb boğulmasın, rûh Ma‘bûd’unu doğrudan doğruya bulsun. Meselâ:

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ 

âyeti, mezkûr hakíkatı mu‘cizâne bir súrette gösteriyor.” [296]

ONUNCU ÜSLÛB: Kur’ân’ın muhteviyyât bakımından dört temel unsuru vardır. Bunlar: “Tevhîd, haşir, nübüvvet, adâlet ve ibâdet”tir. Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, devâmlı bir súrette dört temel unsuru ders vermektedir.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

âyet-i kerîmesiyle, semâvât ve Arz’ın yaratılışını, diller ve renklerin ihtilâfını nazara vermekle, “halk ve irâde” fiillerini; bu fiillerden de “Hálık ve Mürîd” isimleriyle müsemmâ bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder. Böylece, tevhîd esâsını ders verir.

Lügat: muhteviyyât, ehadiyyet, nübüvvet, fezleke, übüvvet, atiyye, enfüsî, hikmet, mezkûr, tersin