dolayı ülfet peydâ etmiş bu âsâr ve ni‘metlerin ádî ve kıymetsiz tasavvur edilemeyeceğini onlara ihtár eder. 

YEDİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın bir üslûbudur ki; evvelâ âsâr üzerinde fenâ damgasını gösterir. Bununla, kalbde dehşetli bir yara açar. Zîrâ, insân, bütün kâinâtla alâkadâr olduğundan, onların mevt ve fenâsından, zevâl ve firâkından elem çeker. Bununla, mevcûdâtın muhabbete ve alâka-yı kalbe değmediğini anlar. O fânî mevcûdâta bedel bâkí bir Zât’ı arar ve O’nu bulmakla mevcûdât-ı álemin o bâkí Zât’ın bâkí esmâsına âyine olduğunu, dolayısıyla yokluğa gitmediğini, bâkí bir áleme intikál ettiğini bilir. Böylece, kalbinde açılan bu dehşetli yara tedâvî edilmiş olur.

İşte, Kur’ân

,وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

âyet-i kerîmesiyle, semâvât ve Arz’ın hareketini ve semâvâtta bulunan seyyârâtın bir tarafa doğru seyâhat ettiğini, bir gün kendilerine takdîr edilen bu sürenin dolacağını ve böylece fıtrî ecellerinin geleceğini nazara vermekle, onların zevâl ve fenâsını isbât eder. Bununla semâvât, Arz ve onların içinde bulunan mevcûdâtla şiddetli alâkadâr olan insânların kalblerinde derin bir yara açar. Zîrâ, insân, câmi‘ bir fıtratta yaratıldığı için, bütün mevcûdâtla alâkadârdır. Onların mevt ve fenâsı, zevâl ve firâkı onu gáyet derecede müteessir ve müteellim eder. Tefekkür netîcesinde semâvât ve Arz’da bulunan mevcûdât üzerinde Bâkí bir Zât’ın bâkí esmâ ve sıfâtının tecelliyyâtını kábiliyyetine göre hissetmekle huzúr-i kalb bulur. O Bâkí Zât’a karşı kendisinde bir iştiyâk peydâ olur. O Bâkí Zât’ı râzı edecek sálih amelleri işler. Netîcede, kendisinin ve bu álemin yaratılış gáyesini derk eder. Kezâ, insân-ı mü’min, şuúr-i îmânî ile, semâvât ve Arz ve içlerinde bulunan mevcûdâtın ölüm ile yokluğa gitmediklerini, bâkí bir áleme intikál ettiklerini, bâkí bir álemde Bâkí bir Zât’ın bâkí esmâsına âyinedârlık edeceklerini bilir. Böylece, kalbinde açılan bu dehşetli yara tedâvî edilmiş olur.

Hem Kur’ân, bu âyet-i kerîmede geçen اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ fezlekesiyle, ulûm-i záhiriyye ile berâber

 

Lügat: muhabbet, tasavvur, tefekkür, dehş(e), fezleke, hareket, dehşet, teelli, teessi, şiddet, sinin