BEŞİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın bir üslûbu da şudur ki; evvelâ “san‘at ve ni‘met-i İlâhiyye”yi zikreder, daha sonra onların netîcesi olarak beşeri “tefekkür ve şükr”e, ya‘nî “îmân, takvâ ve amel-i sálih”e da‘vet eder.

İşte, Kur’ân, bu âyetiyle semâvât ve Arz’ın, diller ve renklerin hem birer san‘at eseri, hem de birer ni‘met eseri olduğunu ifâde eder. Cenâb-ı Hak, bu san‘at ve ni‘met eserlerini nazara vermekle, cin ve insi îmân ve ubûdiyyete da‘vet eder. Evet, Arz’ı, insâna bir beşik gibi tefrîş eden; onun hâcâtı için küre-i Arz’da dört yüz bin nev‘ nebâtât ve hayvânâtı halk eden; semâvâtı, o Arz hánesine bir dam yapıp Güneş, Ay ve yıldızlarla onu tezyîn eden ve bu  ecrâm-ı semâviyyeyi onun menfaatine âmâde eden; semâ cânibinden yağmuru gönderip, yerden de o yağmur vâsıtasıyla nebâtât ve hubûbâtı çıkararak bunları áciz, zaíf, fakír ve muhtâc olan insânın imdâdına gönderen nihâyet derecede Kerîm, Rahîm, Hakîm ve Kadîr bir Zât-ı Gaybî olduğu bedâheten anlaşılır. Mâdem semâvât ve Arz’da bulunan âsârının şehâdetiyle böyle bir Zât-ı Gaybî vardır. Öyle ise, yedirip içirdiği, giydirip barındırdığı, yaşatıp hayâtını idâme ettirdiği insânlardan elbette îmân ve tefekkür ile Kendisini tanımalarını isteyecek. Şükür ve ıbâdet ile Kendisini râzı etmelerini emredecektir.

Hem ayrı ayrı diller ve renkleri halk ederek, bunlarla nev-ı insânın hukúkunu muhâfaza eden ve kendi aralarında tanışma, dayanışma ve yardımlaşmayı te’mîn etmek gáyesine ma‘túf ayrı ayrı dilleri yaratan bir Zât-ı Mürîd; elbette nev-ı beşerden bu garîb san‘atlarına mukábil îmân ile Kendisini tanımalarını ve bu ni‘metlere karşı şükür ve ubûdiyyetle hizmetine girmelerini isteyecektir.

Hem Kur’ân, bu âyet-i kerîmede geçen اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ fezlekesiyle ehl-i tefekkürü, semâvât ve Arz’ın, diller ve renklerin san‘atiyyet ve ni‘metiyyet cihetlerine nazar-ı ibretle bakıp tefekkür etmek súretiyle perde-i gayb arkasında bin bir isim ve sıfatıyla Kendisini tanıttırmak ve sevdirmek isteyen bir Zât-ı Gaybî’ye ma‘rifetulláh ve muhabbetulláh denilen iki cenâh ile takarrub etmelerini emreder. Böylece onların kalblerinde ma‘rifet-i Sáni‘a ve muhabbet-i Rabbâniyyeye karşı iki pencere açar.

ALTINCI ÜSLÛB: İnsân, ülfet perdesini yırtıp, ádiyyât altında bulunan há-

Lügat: küre-i arz, muhabbet, tefekkür, elbette, fezleke, menfaat, atiyye, gönder, hizmet, âmâde