DÖRDÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın yedi i‘câz ciheti vardır. Bu i‘câz cihetlerinden birisi de “ihbârât-ı gaybiyye”sidir. Bu ihbârın bir nev‘ı de, hakáik-ı İlâhiyyeye ve hakáik-ı kevniyyeye ve umûr-ı uhreviyyeye dâir ihbârât-ı gaybiyyesidir.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

âyet-i kerîmesiyle, hakáik-ı kevniyyeden olan semâvât ve Arz’ın yaratılışını, diller ve renklerin ihtilâfını nazara vermekle; halk, irâde, kudret ve azamet-i Rabbâniyyeyi, vücûb-i vücûd ve vahdet-i İlâhiyyeyi isbât ediyor. Mezkûr evsáf ise, hakáik-ı İlâhiyyedendir. Böyle kudsî evsáf ile bir Zât-ı Gaybîyi ta‘rîf ve tavsíf etmek, elbette bir Nebiyy-i Ümmîye göre gayb haberlerdendir. Bir ümmînin, böyle gaybî haberlerden bahsetmesi mümkin değildir. Öyle ise, Kur’ân, Kelâmulláh’tır. Hazret-i Muhammed (asm) da Resûlulláh’tır. O Zât-ı Ekrem (asm), bu gaybî haberleri “Kelâmulláh” vâsıtasıyla ins ve cinne teblîğ ediyor.

 Hem Kur’ân, bu âyet-i kerîmede geçen, اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ fezlekesiyle, ulemâ-i İslâm’ı, Kur’ân’ın i‘câzı üzerinde düşünüp ibret almaya; bâ-husús hakáik-ı İlâhiyye, hakáik-ı kevniyye ve umûr-ı uhrevîyeye dâir ihbârât-ı gaybiyyesini tedkík edip hadsiz maánî ve esrârı istihrâc etmeye sevk eder. Böylece, ezelden ebede kadar bütün ulûm ve fünûnun, bütün hakáik ve ma‘rifetin, bütün guyûb ve şehâdetin Kur’ân’da mevcûd olduğunu derk edebilsinler. Ancak, her şey, kıymeti kadar Kur’ân’da yer alır. Bu da ya sarâhaten, ya işâreten, ya remzen, ya îmâen, ya telvîhen, ya telmîhen veyâ sükûtî denilen ma‘nâ tabakalarından biri olarak bulunur. “Risâle-i Nûr”un “İşârâtü’l-İ‘câz” adlı eserinde şöyle buyruluyor:  

“Bütün tefsîrlerde görünen ve sarâhat, işâret, remiz, îmâ, telvîh, telmîh gibi tabakalarla müfessirînin beyân ettikleri ma‘nâlar, kavâid-i Arabiyyeye ve usûl-i Nahve ve usûl-i dîne muhálif olmamak şartıyla, o ma‘nâlar, o kelâmdan bi’z-zât murâddır, maksúddur.” [295]

Lügat: muhammed, elbette, fezleke, udre(t), hadsiz, mezkûr, nebiyy, sükûtî, uhrevî