yaratan ve bununla nihâyetsiz ilim ve kudretini gösteren bir Alîm-i Kadîr, elbette semâvât ve Arz’ı Kıyâmet hengâmında harâb ettikten sonra onu tekrâr halk ve îcâd edebilir. Zîrâ, maddesi mevcûddur.

Semâ, yüksekte olan, Arz ise aşağıda olan mahlûk demektir. Bu âyet-i kerîmede geçen “semâvât”tan murâd, záhire göre bildiğimiz yedi tabaka semâvâttır. Bu durumda, cevv-i havâ, semâvât ta‘bîrinde dâhıl değildir.

وَاخْتِلاَفُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْ cümlesi ifâde eder ki; Cenâb-ı Hakk’ın vücûb-i vücûd ve vahdetinin ve bunun netîcesi olarak haşr-i cismânînin bir başka delîli ise, dillerinizin ve renklerinizin ayrı ayrı oluşudur.

Âyet-i kerîmede geçen اَلْسِنَةِ kelimesinden murâd, ya lügat i‘tibâriyle “dil”dir. Ya‘nî, lisândır. Çünkü, küre-i Arz’da yaşayan insânların dilleri ayrı ayrıdır. Hattâ, bir dilin lehçeleri bile farklı farklıdır. Meselâ; Zazaca konuşan bir köyün lehçesi, diğer bir köyün lehçesine benzemez. Elláh (cc), dünyâda ne kadar lügat varsa hepsini eser-i mu‘cize olarak başta Hazret-i Âdem olmak üzere bütün insânlara ta‘lîm ve ilhâm tarîkıyle bildirmiştir. [277]

Veyâ اَلْسِنَةِ kelimesinden murâd; sesler ve şîvelerdir. Ya‘nî sesleriniz ve şîveleriniz değişiktir. Hîç kimsenin sesi ve şîvesi, diğerine benzemez. Hattâ, aynı anne ve babanın ikiz çocuklarından birisinin sesi diğerine benzemiyor. Bu, tevhîd’in bir delîlidir.

وَاَلْوَانِكُمْ kelimesi ifâde eder ki; insân, nev‘ olarak kâinâttaki bütün mahlûkáta benzemediği gibi; bir insân da diğer bir insâna aynen benzemez. İnsânların sîmâları gibi, renkleri de farklı farklıdır.

Dillerin ve renklerin ayrı ayrı olması ise, hukúku muhâfaza etmek içindir. Çünkü, eğer renk ve sesler, sîmâ ve şîveler hep aynı olsaydı, hukúklar záyi‘ olurdu.

Bu âyet-i kerîmede geçen وَاَلْوَانِكُمْ kelimesinde tevhîdin iki delîli birden görünür:

Biri: İnsânların a‘zá-yi esâsiyyede bir olmaları, Hálık’ın birliğine delâlet eder.

Diğeri: Sîmâlarının ayrı ayrı oluşu ise, irâde-i İlâhiyyeyi gösterir. Ya‘nî, gizli 

Lügat: küre-i arz, elbette, udre(t), hengâm, kelime, sinin