hissedilir. Yalnız, bedbaht insânlar müstesnâ!” [273]

Cenâb-ı Hakk’ın saltanatında şerîki olmadığı gibi; rubûbiyyetinde, icrââtında ve îcâdatında dahi şerîki yoktur. Cenâb-ı Hakk’ın melekleri vardır. Ancak, melekler me’mûrdurlar, icrâât ve tasarrufa sáhib değildirler. Sâdece nazírdırlar, seyircidirler. Hâşâ, yaratıcı, idâre ve tedbîr edici değildirler. Mevcûdât-ı álem üzerinde te’sirleri yoktur. Esbâb, sırf záhirî birer perdedir, te’sîr-i hakíkíleri yoktur.

Cenâb-ı Hakk’ın “rubûbiyyetinde şerîki yoktur” demek; “esmâ ve ef‘álinde şerîki yoktur” demektir. Zât-ı Akdes-i İlâhî, rubûbiyyet sıfatıyla önce álemi, nûr-i Muhammedî (asm)’dan yaratmakla, yavaş yavaş kemâline erdiriyor. Kemâline erdirdikten sonra, ulûhiyyet sıfatıyla tecellî edip her şeyi emrine itáat ettiriyor. O’nun saltanatı öyle bir saltanattır ki, her şeyi yavaş yavaş kemâline kavuşturduğu için, bütün mevcûdâtı Kendi emrine itáat ettiriyor. Sultán-ı kâinât hem birdir, hem de bütün álem O’na mutí‘dir. O’nun saltanatı ulûhiyyet derecesindedir. Ya‘nî, her şey O’na itáat eder, kimse O’na isyân etmez. Hem de rubûbiyyeti, saltanat derecesindedir. Ya‘nî, her şeyi bi’z-zât kemâline kavuştururken, hîç bir sebebe te’sir-i hakíkí vermez.

Bu kâinât, tekâmül kánûnuna tâbi‘dir. Birden bire kemâle kavuşmuyor. O rubûbiyyet sáhibi Zât’ın, bütün kâinâtı tekâmül kánûnuna tâbi‘ tutmasındaki hikmet ve gáyesi; Kendisinin Kâmil olduğunu göstermektir. Bu kemâlât-ı İlâhiyye, âsâr, ef‘ál, esmâ ve sıfâtının kemâliyle bilinir.

Cenâb-ı Hak, evvelâ kâinâtın çekirdeği ve mâyesi hükmünde olan nûr-i Muhammedî (asm)’ı yarattı. O nûrdan bütün kâinâtı tedrîcî olarak kemâline kavuşturdu. 

Evvelâ Cennet ve Cehennem’i halk eyledi. Daha sonra Cennet ve Cehennem’den gölge düşürerek bu kâinâtı yarattı. Şöyle ki: Cenâb-ı Hak, esmâsıyla o nûra tecellî edince, mâyi‘ hâlini aldı. O mâyi‘ olan maddeye Kâmil ismi ile tecellî etti. O mâyiın bir kısmı buharlaştı, yedi kat semâ oldu. Hálık-ı Álem semâda  رَبُّ السَّمٰوَاتِ  ismi ile tecellî etti. O suyun bir kısmı ise katılaşarak taş oldu. Taş da zamânla yıpranarak toprak oldu. Böylece küre-i Arz yaratıldı. Hálık-ı Álem, yere de رَبُّ الْاَرْضِ ismi ile tecellî

Lügat: küre-i arz, muhammedî, cehennem, muhammed, saltanat, tasarruf, bedbaht, tekâmül, hikmet, dilir, kâmil, sinin