etti. Nûr-i Muhammedî (asm) tekâmül ederek evvelâ semâvât, tesviye ve tanzím edildi. Ardından küre-i Arz, nev-ı beşerin taayyüşüne elverişli bir vaz‘ıyyete getirildi. Bütün bunlar, daha halîfe-i rû-yi zemîn olan insân yaratılmadan evvel ihzár edildi. O Zât-ı Akdes, en sonunda halîfe-i Arz olan insânı yeryüzüne gönderdi. Tâ ki, kemâlâtını ona göstersin ve rubûbiyyetine dellâllık ettirip saltanat-ı rubûbiyyetini i‘lân ettirsin.

Cenâb-ı Hak, saltanat-ı rubûbiyyetinin haşmetini göstermek için, şu kâinâtı hayret-fezá acîb bir tertîb ile tanzím etmiş. Saltanat-ı rubûbiyyetinde teşkîl ettiği devâir-i tedbîr ve îcâdda ve o dâirelerde birer Arş-ı Rubûbiyyet ve birer merkez-i tasarrufa medâr olan her bir semâ tabakasında âsâr-ı rubûbiyyetini göstermektedir. Aynen bir devletin mekanizması gibi, her bir semâyı bir nev‘í bakanlık hükmüne getirip, álem-i ulvîden álem-i süflîyi idâre etmektedir. Teşbîhte hatá olmasın, diyânet işleri için bir semâyı merkez ve arş hükmüne getirmiş. Alîm ve Hakîm isimlerine mazhar ettiği Hazret-i Cebrâîl (as)’ı ise, bu işlerin bakanı olarak tavzíf etmiştir. Başta peygamberler olmak üzere, evliyâ ve asfiyâ tabakası, dînî ve ilmî noktadan o semâya bağlıdır.

Erzâk işleri için ayrı bir semâyı merkez ve arş hükmüne getirmiş. Rahmân ve Rezzâk isimlerine âyine olan Hazret-i Mîkâîl (as)’ı ise, bu işlerin bakanı olarak tavzíf etmiştir. Bütün zî-hayâtın rızkı, o semâdan idâre edilmektedir.

Ölüm işleri için ayrı bir semâyı merkez ve arş hükmüne getirmiş. Mümît ve Kábid isimlerine âyine olan Hazret-i Azrâîl (as)’ı ise, bu işlerin bakanı olarak tavzíf etmiştir. Her canlının eceli geldiği zamân, zî-hayâtın rûhunu kabzetmekle me’mûr olan melekü’l-mevt, o semâdan emri alıp o canlının rûhunu kabzediyor.

Hayâta mazhar olacaklar için de ayrı bir semâyı merkez ve arş hükmüne getirmiş. Hayy ve Muhyî isimlerine âyine olan Hazret-i İsrâfîl (as)’ı ise, bu işlerin bakanı olarak tavzíf etmiştir. Bütün zî-hayâtın hayâta mazhar olması ve hayâtın devâmı o semâdan idâre edilmektedir.

Ve hâkezâ Cenâb-ı Hak, her bir semâyı bir bakanlık hükmüne getirip, esmâ ve sıfâtıyla o semâda tecellî buyurup, álem-i Arz’ı idâre etmek noktasında her bir semâyı bir arş ve tasarruf merkezi hükmüne getirmiştir. Bin bir ismin álemde iktizásı ne ise, álemdeki saltanatını öylece te’sîs ediyor. Ya‘nî, her şeyi emrine müsahhar ediyor, her şeyi kemâline kavuşturuyor. Cenâb-ı Hak, bununla, insâ- 

Lügat: küre-i arz, mekanizma, muhammedî, peygamber, muhammed, saltanat, tasarruf, taayyüş, tekâmül, tesviye, gönder, haşmet, tersin, süflî