Demek, ehl-i îmân, bu dünyâda maddî ve ma‘nevî cihâzâtıyla Ma‘bûd-i Bi’l-hakk’a ibâdet ettiği için, bu cihâzâtın hepsi Cennet’te maddeten ve ma‘nen tatmîn olacaktır.

Şimdi, âyet-i kerîmede áile hayâtı misâl verilerek isbât edilen rubûbiyyet sıfatının kâinâttaki umûmî tezáhürünü göstermekle, tevhîd ve haşri isbât edeceğiz:

Cenâb-ı Hakk’ın bu kâinâtı yaratmasındaki gáye ve maksadı, kendi kemâlâtını göstermektir. O Zât-ı Akdes, bu kâinâtı yarattıktan sonra, bir sultán sıfatıyla Arş-ı Rubûbiyyetinde tecellî etti. Rab ismiyle her şeyi yavaş yavaş kemâline kavuşturdu. Rab ismi, rubûbiyyetten gelir. Rubûbiyyet ise;

اِبْلاَغُ الشَّىْءِ اِلٰى كَمَالِهِ شَيْئاً فَشَيْئاً Ya‘nî, “Bir şeyi yavaş yavaş kemâline kavuşturmak”tır. Elláh, Rab’tır. Her şeyi bi’z-zât halk ve îcâd eden O olduğu gibi; her şeyi bi’z-zât terbiye ve idâre eden de O’dur. Álemde iki Rab olamaz. “Her şeyi bi’z-zât Kendisi yoktan var eder, büyütür, geliştirir, kemâline kavuşturur” demektir. Meselâ; bir çekirdekten ağacı, bir tohumdan çiçeği, bir yumurtadan hayvânı, bir damla sudan insânı halk edip kemâline kavuşturmak, o rubûbiyyet-i ámme-i İlâhiyyenin tezáhürüdür. Ve hâkezâ, sâir mevcûdât-ı álemin terbiye ve idâresi, bu misâllere kıyâs edilsin. Demek, bu saray-ı álemde cereyân eden bütün bu işleri bi’z-zât O yapıyor, O idâre ediyor ve O kemâle kavuşturuyor.

Rubûbiyyet, her bir şeye bir kemâl noktası ta‘yîn edip, o şeyi o kemâl noktasına doğru sevk etmek ve esnâ-i hareketinde mazarratını def‘ edip ihtiyâclarını te’mîn etmektir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “İşârâtü’l-İ‘câz” adlı eserinde bu konu şöyle ifâde edilmektedir:

“ رَبِّ : Ya‘nî, her bir cüz’ü bir álem mesâbesinde bulunan şu álemi bütün eczâsıyla terbiye, ve yıldızlar hükmünde olan o cüz’lerin zerrâtını kemâl-i intizámla tahrîk eder. Evet, Cenâb-ı Hak, her şey için bir nokta-i kemâl ta‘yîn etmiştir. Ve o noktayı elde etmek için o şeye bir meyil vermiştir. Her şey o nokta-i kemâle doğru hareket etmek üzere, sanki ma‘nevî bir emir almış gibi muntazaman o noktaya müteveccihen hareket etmektedir. Esnâ-yı harekette onlara yardım eden ve mâni‘lerini def‘ eden, şübhesiz Cenâb-ı Hakk’ın terbiyesidir. Evet, kâinâta dikkatle bakıldığı zamân, insânların táife ve kabîleleri gibi, kâinâtın zerrâtı münferiden ve müctemian Hálık’larının kánûnuna imtisâlen, muayyen olan vazífelerine koşmakta oldukları

Lügat: muntazaman, ferid(e), maddeten, mazarrat, muntazam, cereyân, hareket, mazarra, muayyen, terbiye, dikkat, feride, şübhe