Hem,  وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةًۜ  “Hem o Rabb-ı Rahîm, aranızda muhabbet ve merhamet te’sîs etti” cümlesi de delîl-i ınâyete işâret eder. Zîrâ, eşler arasındaki meveddet ve rahmeti, o Zât-ı Rahîm vaz‘ etmiştir. Hem bununla, erkeği vahşetten ve yalnızlıktan kurtarmıştır.

Bunların cümlesi, delîl-i ınâyeti isbât etmekle, gaybî bir Zât’ın vücûb-i vücûdunu gösterir. Peki, bu Zât-ı Gaybî, insâna bu kadar ınâyeti niçin yapsın? Kendisini size tanıttırmak ve sevdirmek için, kısaca “teklîf” içindir. Teklîf de “haşir” içindir. Haşri getirecek zât da Azîz ve Hakîm’dir. İzzetiyle sizi yoktan var etmiş, kendileriyle sükûnet bulasınız diye sizin için eşler yaratmış, aranızda meveddet ve rahmeti te’sîs etmiştir. Size bu kadar ınâyet eden bir Zât, elbette sizi yok etmez. Hem sizin hılkatınız abes midir? Hayır. Öyle ise me’mûrsunuz, bir vazífeniz, bir mes’ûliyyetiniz vardır. Bu ise, haşri iktizá eder. Ya‘nî, hılkatiniz, tekvînî şerîata şehâdet eder. Me’mûriyyet ve mes’ûliyyetiniz ise, teklîfî şerîata delâlet eder.

O hâlde, “tevhîd ve haşr”e berâber inanacaksınız. Hem de ona göre amel edeceksiniz. Netîce budur.

Hulâsa: Şerîat-ı tekvîniyye, tevhîd ve haşri iktizá ettiği gibi; şerîat-ı teklîfiyyeyi de iktizá eder. O Rabbü’l-Álemîn, bu álemi yarattı ve mevcûdât-ı álemi tekvînî kánûnlara tâbi‘ kıldı. O Zât-ı Gaybî, sizi sáhibsiz, başı boş ve serbest bırakır mı? Hâşâ. Sizin ef‘ál, akvâl ve ahvâlinizi de bir nizám altına alacaktır. O nizám ise, “şerîat”tır, “Kur’ân”dır. Demek, teklîf, haşri iktizá eder.

 ON BEŞİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın muhteviyyât bakımından dört temel unsuru vardır. Bunlar, “tevhîd, haşir, nübüvvet, adâlet ve ibâdet”tir. Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, devâmlı bir súrette bu dört temel unsuru ders vermektedir. Her bir sûre, ba‘zan bir tek âyet bu dört temel unsuru ihtivâ etmektedir.

İşte, Kur’ân,

  وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ  بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Lügat: muhteviyyât, merhamet, meveddet, muhabbet, nübüvvet, elbette, kurt(a), serbest, sükûnet, übüvvet, vahşet, sükûn