“Nev-ı beşerin hayât-ı ictimâıyyesiyle alâkadâr olan ictimâıyyûn ve ahlâkıyyûnların kulakları çınlasın! İşte, îmân-ı âhiretin binler fâidelerinden işâret ettiğimiz beş-altı nümûnelerine sâirleri kıyâs edilse kat‘í anlaşılır ki; iki cihânın ve iki hayâtın medâr-ı saádeti yalnız îmândır.” [264]

İşte, Kur’ân, dünyânın, ehl-i dalâletin hevesâtına bakan iç yüzünü böyle tavsíf eder.

ON DÖRDÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’da vücûd ve vahdet-i İlâhiyyeyi isbât eden pek çok delîl mevcûddur. Delîl-i ihtirâ‘ ve delîl-i ınâyet de bu delîllerdendir.

İşte,  اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا cümlesinde zikredilen “sizin cinsinizden zevcelerin yaratılması”, delîl-i ihtirâ‘dır. Ya‘nî, ezvâcın yoktan yaratılışı, bir Hálık’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder. Zîrâ, daha evvel ne siz, ne de zevceleriniz vardı. 

Hem,  اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا “Sizin cinsinizden zevcelerin yaratılması” cümlesi, delîl-i ınâyete işâret eder. Zîrâ, zevce, zevc için büyük bir ni‘mettir. Peki, bu ni‘meti kim düşündü? Kadın bunu düşünebilir mi? Hayır. Siz de topraktan yaratıldınız. Peki, toprak bunu düşünebilir mi? Hayır. O zamân kim düşündü? Demek, sizi düşünen, perde-i gayb arkasında bir Zât vardır. Bu ni‘meti, sizin için O halk etmiştir. Düşünün ki; dünyâda erkek var, kadın yok. O zamân dünyâ neye yarar? Demek, sizin menfaatiniz için onu yaratmış. Mezkûr cümlede geçen لَكُمْ ta‘bîri, bu menfaate işâret eder.

Hem, لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا  “Kendileriyle huzúr ve sükûnet bulasınız diye” cümlesi dahi delîl-i ınâyete işâret eder. Bu da ikinci bir fayda ve ni‘mettir. Bir damla meni veyâ toprak, düşünebilir mi; sizin menfaatiniz için bir kadını yaratsın da sükûnetinizi onunla te’mîn etsin? 

Lügat: ehl-i dalâlet, menfaat, sükûnet, mezkûr, âhiret, fâide, sükûn, âhire