ON ÜÇÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân, dâimâ kâinâtı dört şekilde mütálea eder. Şöyle ki: 

Birincisi: Kur’ân, kâinâta kâinât hesâbına değil, esmâ-i hüsnâ hesâbına bakar ve tevhîdi ders verir.

İkincisi: Kur’ân, kâinâtı âhiretin tarlası, Cennet ve Cehennem’in birer nümûnesi olarak gösterir, bununla haşri ve âhireti isbât eder. 

Üçüncüsü: Kur’ân kâinâttan bahsederken, şu evvelki iki güzel yüze bakan ve hizmet eden fünûn-i hakíkıyyeye de teşvîk eder.     

Dördüncüsü: Kur’ân’da bahsedilen dünyânın dördüncü bir yüzü daha vardır ki; Kur’ân nazarında o yüz mel‘úndur. O da, dünyânın, ehl-i dalâletin hevesâtına bakan yüzüdür.

İşte, Kur’ân, 

 وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ  بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

âyet-i kerîmesinde mezkûr birinci ma‘nâ olan, “Kur’ân, kâinâta kâinât hesâbına değil, esmâ-i hüsnâ hesâbına bakar ve tevhîdi ders verir” hakíkatini şöyle hulâsa eder: Kendileriyle sükûnet bulasınız diye sizin cinsinizden zevceleri halk etmek, Hálık ismine; meveddet ve rahmet, Câıl ismine; sükûnet, Müsekkin ismine delâlet ve işâret eder. Bu âyet-i kerîme, böylece bu maddî ve ma‘nevî âsârın esmâ-i hüsnâya nasıl âyine olduğunu sarâhaten bildirir. Demek, âsâr üzerinde müşâhede edilen bütün hüner ve kemâlât, yalnız esmâ-i hüsnâya áiddir.

Böylece Kur’ân, kâinâta kâinât hesâbına değil, esmâ-i hüsnâ hesâbına baktığını ve tevhîdi ders verdiğini isbât eder.

Hem bu âyet-i kerîme, mezkûr ikinci ma‘nâ olan, “Kur’ân, kâinâtı âhiretin tarlası, Cennet ve Cehennem’in birer nümûnesi olarak gösterir, bununla haşri ve âhireti isbât eder” hakíkatini şöyle hulâsa eder: Mâdem Cenâb-ı Hak, meşrû‘ nikâh yolu ile eşler ve çocuklardan teşekkül eden bir áile yuvasını bu dünyâda nev-ı beşere ihsân etmiştir. Hem mâdem teklîfî kánûnlarla o áile hayâtını bir nizám ve intizám altına almıştır. Elbette, o áilenin bütün akvâl, ef‘ál ve ahvâli âhiret áleminde netîce verecektir. Hayr olanlarına mükâfât, şer olanlarına ise

Lügat: ehl-i dalâlet, cehennem, meveddet, teşekkül, elbette, sükûnet, birinc, hizmet, mezkûr, âhiret, nikâh, sükûn, âhire, şekil