bir teklîf altına girecektir. Evet, insân, bütün álem nâmına muhátab-ı İlâhî’dir. Mâdem teklîf vardır. Öyle ise haşir de olacaktır.

Demek, nefislerinizden ezvâcın yaratılması “tekvînî şerîat”ı; zevc, zevce ve çocukların ma‘nevî terbiyesi ise, “teklîfî şerîat”ı iktizá eder. O hâlde, hem tekvîn, hem de teklîf haşri ister. Şâyet haşir olmazsa, bütün bu faáliyyet-i Rabbâniyye ve masárif boşa gider.

Hem haşir olmazsa, bin bir isim ve sıfatına âyine etmek súretiyle terbiye ettiği nev-ı beşeri yok etmiş olur. Nev-ı beşerin güneşleri hükmünde olan başta peygamberler olmak üzere bütün evliyâ, asfiyâ ve mü’minleri derecelerine göre o esmâ ve sıfâta aşık yaptıktan sonra i‘dâm etmiş olur. Bu ise, esmâ ve sıfâtın tecelliyyâtı adedince ve hakkániyyeti mikdârınca muhâl ender muhâldir. O Zât-ı Akdes, bin bir isim ve sıfatıyla onlara va‘d etmiş ki: “Sizi ölüm ile i‘dâm etmeyeceğim. Makarr-ı saltanatıma celb edip ebediyyen mes‘úd ve memnûn edeceğim.”

Öyle ise, haşir ve neşir haktır. İnkârı kábil değildir. Ehl-i küfür ve şirkin inkârı, bir iftirây-i azím ve hezeyândan ıbârettir, hîç bir ehemmiyyeti yoktur. Zîrâ, Elláh’ın iki ayaklı ahmak kulları çoktur.

ON İKİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın usûl ve üslûblarından biri de, san‘atta Sáni’ı, ni‘mette Mün‘ım’i isbât etmektir. Bu maksad için evvelâ âsârı serd eder. O âsâr içinde san‘at ve ni‘met cihetini nazara verir. Netîcede, san‘attan Sáni’a, ni‘metten Mün‘ım’e intikál ettirir.

İşte, Kur’ân, 

 وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ  بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

âyet-i kerîmesiyle, ezvâcı maddî bir eser; zevc ile zevce arasında te’sîs ve te’mîn edilen meveddet ve rahmeti ise ma‘nevî bir eser olarak nazara verir. Bu eserler üzerinde hem san‘at, hem de ni‘met müşâhede edilir. Ta‘bîr-i diğerle, bu eserler hem san‘atı gösterir, hem de ni‘meti ifâde eder. San‘at ve ni‘met ise, bir Sáni‘ ve bir Mün‘ım’in vücûdunu zarûreten iktizá eder. Öyle ise, álemde vücûda gelen her bir san‘at eseri, Sáni’ınin vücûdunu isbât ettiği gibi; her bir ni‘met eseri de Mün‘ım’in vücûdunu isbât eder.

Lügat: ebediyyen, peygamber, meveddet, saltanat, terbiye, ediyye, dilir, inkâr