ebedî bir álemde, ebedî bir hayâtta, dâimî bir refîka-i hayâtımdır. Şimdilik ihtiyâr ve çirkin olmuş ise de, zararı yok. Çünkü, ebedî bir güzelliği var, gelecek. Ve böyle dâimî arkadaşlığın hátırı için, her bir fedâkârlığı ve merhameti yaparım’ diyerek o ihtiyâre karısına, güzel bir hûrî gibi muhabbetle, şefkatle, merhametle mukábele edebilir. Yoksa, kısacık bir-iki sâat súrî bir refâkatten sonra ebedî bir firâk ve müfârakate uğrayan arkadaşlık; elbette gáyet súrî ve muvakkat ve esâssız, hayvân gibi bir rikkat-i cinsiyye ma‘nâsında ve bir mecâzî merhamet ve sun‘í bir hürmet verebilir; ve hayvânâtta olduğu gibi, başka menfaatler ve sâir gálib hisler, o hürmet ve merhameti mağlûb edip, o dünyâ Cennet’ini, Cehennem’e çevirir.” [261]

ALTINCI ÜSLÛB: Kur’ân’ın üslûbundandır ki; bir eseri nazara verir. O

eserde bütün âsârı isbât eder. “Bu eser kimin ise, bütün eserler de O’nundur” der. Böylece, her bir eser, bütün âsârı kendi müessirinin eserleri olduğunu gösterir.

İşte, Kur’ân, 

 وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ  بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

âyet-i kerîmesiyle, zevceyi bir eser olarak nazara veriyor. O eserde bütün âsârı isbât eder. “Bu eser kimin ise, bütün eserler de O’nundur” der. Zîrâ, erkeğin cins-i sânîsi olan zevcesinin vücûdu, bütün álemde dağınık olan zerrât ile teşekkül etmiştir. Meselâ; o bünyede çalışan su zerrâtı, su áleminden; havâ zerrâtı, havâ áleminden; toprak zerrâtı, toprak áleminden ve hâkezâ, o vücûdu teşkîl eden bütün zerrât, ayrı ayrı álemlerden emr-i İlâhî ile toplanarak gönderilmiştir. Demek, bütün álemleri kabza-i tasarrufunda tutamayan ve onlara mâlik olamayan bir zât, bir tek zerreyi o bünyede çalıştıramaz. O hâlde, bir tek eser olan zevce, bütün âsârı kendisinde isbât eder. Böylece, her bir eser, bütün âsârı kendi müessirinin eserleri olduğunu gösterir.

Hem ezvâcı böyle kim halk etmiş ise, elbette bütün âsârı da o halk etmiştir. Zîrâ, âyet-i kerîmenin nazara verdiği bu eser, yer kürede yaratılmıştır. “Tarla kimin ise, içindekiler de onundur” káidesine binâen, yer kimin ise, içindeki mahlûkát da onundur. Kezâ, yer küre de müstakil olarak çalışmaz. O da Güneş

Lügat: cehennem, merhamet, muhabbet, tasarruf, teşekkül, elbette, fâka(t), menfaat, binâen, gönder, rikkat, çirkin, şefkat, sinin