mahlûkátı îcâd eder. Kâinâtın vefâtı demek olan Kıyâmet’ten sonra tekrâr vücûd vermek súretiyle onları iáde eder. Sonra hesâb ve kitâb için huzúr-i İlâhîye irca‘ olunursunuz” [259] âyet-i kerîmesi de, “Dördüncü Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Rubûbiyyet”in tereşşüh ettiği âyet-i kerîmesine ma‘nâ cihetiyle bakar. Zîrâ, her iki âyet-i kerîme, haşr-i cismânîyi sarâhaten da‘vâ etmektedir. “Dördüncü Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Rubûbiyyet”in tereşşüh ettiği âyet-i kerîmede ise o da‘vânın delîlleri serd edilmektedir. Dolayısıyla, bu “Dördüncü Makám”ın tereşşüh ettiği âyet-i kerîmenin asıl gáyesi ve hedefi, haşr-i cismânînin isbâtıdır.

KUR’ÂN’IN VECH-İ İ‘CÂZINI İSBÂT EDEN BA‘ZI USÛL

VE ÜSLÛBLARLA ÂYET-İ KERÎMENİN TEFSÎRİ

  وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ  بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةًۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

“Ve O’nun âyetlerindendir ki, kendilerine meyledesiniz diye sizin için nefislerinizden zevceler yaratmış ve aranızda bir sevgi ve merhamet var etmiştir. Şübhe yok ki, tefekkür edecek olan bir kavim için bunda ibretler vardır.”

BİRİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın ádetidir ki; evvelâ kâinâttaki âsârı nazara verir. Daha sonra âsârın arkasında ef‘ál-i İlâhiyyeyi isbât eder. O ef‘álden esmâya intikál ettirir.

Bu âyet-i kerîmede geçen, erkeklerin nefislerinden yaratılan zevceler “maddî birer eser”, erkek ile kadın arasında te’sîs edilen sükûnet, meveddet ve rahmet ise “ma‘nevî birer eser”dir. Kur’ân, bu eserler üzerinde “halk, Vedûdiyyet ve merhamet” fiillerini isbât eder. “Fiil, fâilsiz olmaz” káidesine binâen, bu fiillerle, “Hálık, Vedûd ve Rahîm” isimleriyle müsemmâ bir Zât-ı Gaybî’nin vücûb-i vücûd ve vahdetine intikál ettirir.   

İKİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın yedi i‘câz ciheti vardır. Bu

Lügat: merhamet, meveddet, tefekkür, sükûnet, binâen, sükûn