edilmiştir. Hem mâdem bu ezvâc sâyesinde bir áile yuvası teşkîl edilmektedir. Hem mâdem bu yuvada yaşayan anne, baba ve çocuklar kánûnsuz, başı boş kalamaz. Hem mâdem “şerîat” denilen bir kánûn-i Rabbânî ile o áile, dolayısıyla nev-ı beşer teklîf altına alınmıştır. Hem mâdem teklîf, bi’z-zarûre muhâsebe ve muhâkemeyi iktizá eder. Hem mâdem bu muhâsebe ve muhâkeme, burada hakkıyla icrâ edilmiyor. Bir dest-i kudret, ba‘zan îkáz ve ihtár için, Arzî ve semâvî tokatlarla şu álemde bir izzet ve hikmetin hükümfermâ olduğunu aklı başında olanlara hissettiriyor.

İşte, mezkûr mâdemler için bir gün gelecek, şu álemin Mutasarrıf-ı Zî-şân’ı ve Rabb-i Kerîm’i, şu dünyâyı Kıyâmet hengâmında harâb edecek. Haşir sabâhında onu tekrâr halk ve iáde edecek. Haşir meydânını kurup bütün mevcûdâtı, bâ-husús onların halîfesi olan nev-ı beşeri o meydânda muhâkeme ve muhâsebeye tâbi‘ tutacak. Hesâbtan sonra onları, makarr-ı saádet ve şekávet olan Cennet ve Cehennem’e idhál etmekle rubûbiyyet-i mutlaka-i hakíkıyyesini tahakkuk ettirecektir.

Hulâsa; mâdem rubûbiyyet hakíkati bâkídir. Öyle ise, başta nev-ı insân olmak üzere bütün mevcûdât-ı álem de bekáya mazhar olacaktır.

Evet, şu álem ve onda misâfir olan insânlar, ölüm ile fenâya gidemez. Elbette, şu mevcûdâtın, bâ-husús insânların Rabb-i Rahîm’i burada maddî ve ma‘nevî terbiyeye tâbi‘ tuttuğu şu eşref-i mahlûkát olan nev-ı beşeri, bir dâr-ı bekáda bir hesâb eleğinden geçirdikten sonra, rubûbiyyet-i mutlakasına yine mazhar edecektir. Bu, rubûbiyyet sıfatının iktizásıdır. Öyle ise, bu ulvî ma‘nâ ve gálî hakíkatin tahakkuku için, şu dâr-ı imtihân kapanacak, Kıyâmet kopacak, haşir ve neşir olacak, hesâb ve kitâb için adâlet terâzîleri kurulacak, [258] netîcede Cennet ve Cehennem ehil ve erbâbını içine almakla o makarr-ı ebedîde rubûbiyyet-i İlâhiyye hakkıyla tecellî edecek, böylece âhiret álemi tam ma‘nâsıyla zuhûr edecektir. 

Demek, bu álem ve içindeki mevcûdâtın ikinci def‘a tekrâr diriltilmesiyle álem-i beká denilen álem-i âhiretin vücûda gelmesi kat‘ídir, vücûdu hakkında zerre kadar şek ve tereddüde mahal yoktur.

Lügat: cehennem, tahakkuk, tereddüd, elbette, terbiye, udre(t), hengâm, hikmet, mezkûr, âhiret, âhire