“Şu kâinâtın eczâları, dakík, ulvî bir nizám ile biribirine bağlanmış. Hafî, nâzik, latíf bir râbıta ile tutunmuş ve o derece bir intizám içindedir ki; eğer ecrâm-ı ulviyyeden tek bir cirm, ‘Kün’ emrine veyâ ‘Mihverinden çık’ hıtâbına mazhar olunca, şu dünyâ sekerâta başlar. Yıldızlar çarpışacak, ecrâmlar dalgalanacak, nihâyetsiz fezá-yı álemde milyonlar gülleleri, küreler gibi büyük topların müdhiş sadâları gibi vâveylâya başlar. Biribirine çarpışarak, kıvılcımlar saçarak, dağlar uçarak, denizler yanarak yeryüzü düzlenecek.” [257]

Demek, şu kâinâtın mevti mümkündür.   

Dördüncüsü: Mevt-i dünyâ vukú‘ bulacaktır. Evet, mâdem zevc, zevce ve bunlardan vücûda gelen çocuklar, áileyi teşkîl eder. Hem mâdem áile toplumun çekirdeğidir. Hem mâdem Rabbü’l-Álemîn, rubûbiyyet-i mutlaka ile şu álemi, tekvînî olarak bir kánûna tâbi‘ tuttuğu gibi, nev-ı insânı da teklîfî olarak bir kánûna tâbi‘ tutmuştur. Hem mâdem kurulan her áile devâm etmeyip belli bir müddet sonra ölüme mahkûm oluyor. Hem mâdem bir gün gelecek hîç bir áile yeryüzünde kalmayacaktır. Hem mâdem misâfirháne, misâfirlerle káimdir. Öyle ise, bir gün gelecek misâfirháne de harâb olacaktır.

Demek, mevt-i dünyâ vukú‘ bulacaktır.

Beşincisi: Ölecek álemin yeniden dirilmesi mümkündür. Evet, bu âyet-i kerîme rubûbiyyet makámını ifâde ettiği için, nev-ı beşerin maddî ve ma‘nevî, ta‘bîr-i diğerle tekvînî ve teklîfî terbiyesini bedâheten ortaya koyuyor. Bu ise imtihân ve tecrübeyi iktizá eder. Mâdem nev-ı beşer, bu dâr-ı imtihânda tecrübe ve imtihâna tâbi‘ tutulmuş. Öyle ise, bu tecrübe ve imtihânın netîcesini başka álemde mutlaka görecektir. Zîrâ, burada ehl-i îmân ve táat ile ehl-i küfür ve isyân mükâfât veyâ cezâ almadan göçüp gidiyorlar. Demek, bir mahkeme-i kübrâya bırakılıyor. Aksi takdîrde, bu müsâvâtta bir zulm-i azím görünür. Cenâb-ı Hak, bin bir isim ve sıfatıyla Ádil-i Mutlak olduğundan, elbette böyle çirkin bir zulme rızá göstermez.

Demek, mezkûr álî gáye için, ölecek olan şu álemin yeniden dirilmesi mümkündür.   

Altıncısı: Bu álem, ikinci def‘a tekrâr diriltilecektir. Evet, mâdem bu âyetin sarâhatiyle, erkeklerin cinsinden sükûn ve huzúr bulmaları için zevceleri halk 

Lügat: elbette, mahkeme, tecrübe, terbiye, kündür, mahkûm, mezkûr, mihver, çirkin, nâzik, sükûn