olmamıştır, doymamıştır, daha güzelini ister. O hâlde bu göz, dünyâ için yaratılmamıştır. O gözün hakkıyla tatmîn olacağı başka bir memleket vardır.

Hem meselâ; tad alma duyusuna bak! Dünyâda ne kadar yemekler, envâ-ı et‘ıme varsa, dilde hepsinin ölçüsü vardır. Hepsini tadar, tartar, hem de değer verir. Meselâ; Güney Afrika’da bir meyve mevcûddur. Sen o meyveyi tadmamışsın. Onun tadını alacak ölçücük de dilinde derc edilmiştir. Demek, ister tadsın, ister tadmasın, dünyâdaki bütün ni‘metlerin ölçüsü, insânın dili üzerinde mevcûddur. Elbette, şu küçücük dilde bütün dünyâdaki ni‘metlerin ölçücüğünü koyan bir Rabb-i Rahîm vardır. Dil, öyle muazzam bir âlettir ki; beşer bunun benzerini taklîd etmekten ácizdir. Öyleyse, bunu yapan Zât’ın ne için yaptığını düşünmek lâzımdır. Hîç bir dil bu dünyâda tatmîn olmamıştır. En a‘lâ yemeği yese yine tatmîn olmaz. Demek, bu dil, şu dünyâ için yaratılmamıştır. Tamâmen tatmîn olacağı bir diyârı ister.

Hem meselâ; insânda havâss-ı záhireden  “dokunma” hissi vardır. Hîç bir kimse bu dünyâ hayâtında “dokunma” noktasında tatmîn olmamıştır. Meselâ; yumuşak bir ipeğe dokunsa, daha yumuşağını ister.

Hem meselâ; insânda sır denilen bir latífe-i Rabbâniyye vardır. Bütün dünyâ o latífeye verilse, tatmîn olmaz. Cennet verilse, yine tatmîn olmaz. O latífenin tatmîni, ancak rü’yet-i cemâlulláh iledir. Dünyâ ve mâfîhâ, Cennet ve mâfîhâ onun yanında beş kuruşa değmez. Peki, böyle bir arzûyu kim tatmîn edebilir?

 Demek, hîç bir uzv-i insânî, bu dünyâda hüve hüvesine tatmîn olmuyor, her biri ebediyyeti istiyor.

 اَكَرْ نَه خَواهِى دَادْ نَه دَادِى خَواهْ

denildiği gibi: Eğer vermek istemeseydi, istemek vermezdi.” [226] Mâdem insânın maddî ve ma‘nevî bütün cihâzâtı, letáif ve havâssı ebediyyeti istiyor. Bu istek ise burada verilmiyor. Elbette, bu isteği veren Zât, onları başka bir memlekette ebedî bir súrette tatmîn edecektir.

Kim bu hárika-i san‘at olan uzuvları yaratmış ise, bunların ebede áid ve ancak ebedî bir álemde tatmîn edilecek olan arzûlarını veren de O’dur. Mâdem insânın bu fânî dünyâda bu arzûları yerine getirilmiyor. Elbette, başka bir álemde 

Lügat: memleket, elbette, muazzam, ediyye, havâss, sinin