benim, Cehennem benim, yer benim, gök benim, Güneş benim.” Çünkü, umûm mevcûdâtı, âyine-i rûhunda görüp seyrediyor. Buna, “aklın havâssının inkişâfı” denir. Akıl defterindeki havâs ve hissiyyât inkişâf edince, Álem-i İmkân’daki bütün mümkinâtı keşfeder ve insân, álemin hulâsası olduğunu ve bütün álem insâna hizmetçi olduğunu hisseder.

Cenâb-ı Hak, on tâne cihâzı da kalbin cüzdânına koymuştur. O cihâzlar; “kalb, rûh, sır, hafî, ahfâ, nefis ve insân bedeninde bulunan su, havâ, toprak ve nûr denilen anâsır-ı erbaanın her bir unsurundan o unsura münâsib bir latífe-i insâniyye”dir. [220] Şu on letáifin beşi (nefis ve insân bedeninde bulunan anâsır-ı erbaanın her bir unsurundan o unsura münâsib bir latífe-i insâniyye) Álem-i

Mülk’e; beşi de (kalb, rûh, sır, hafî, ahfâ) Álem-i Melekût’a bakar. İnsânda bilmediğimiz daha pek çok latífe vardır. Meşhûrları on tânedir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Barla Lâhikası” adlı eserinde şöyle buyruluyor:

“Ben kendimce görüyorum ki, insânın mâhiyyet-i câmiasında ve isti‘dâd-ı hayâtiyyesinde çok letáif var. Onlardan on tânesi iştihâr etmiş.” [221]

Kalbin on letáifini inkişâf ettiren bir mü’min; bu on cihâzıyla Álem-i İmkân’dan vaz geçer, mâsivâyı terke muvaffak olur, kendinde ve bütün álemde bin bir ism-i İlâhînin tecelliyyâtını kábiliyyetine göre keşfedip seyreder. Kalb, şu álemin arkasında bir Álem-i Vücûb olduğunu on latífe ile keşfeder. Bu terakkıyyâtı devâm ede ede netîce i‘tibâriyle cemâl-i bâ-kemâl-i İlâhîyi görür ve tecelliyyât-ı Zâtiyyeye mazhar olur. Kalbi tam ma‘nâsıyla inkişâf eden enbiyâ, asfiyâ ve evliyâ táifeleri, Cenâb-ı Hakk’ı ma‘nen görmüşlerdir. Ancak, şu kadarı var ki; Resûl-i Ekrem (asm) cemâl-i İlâhîyi dünyâ gözüyle müşâhede etmiş, sâir enbiyâ, evliyâ ve asfiyâ ise kalb gözüyle müşâhede etmişlerdir. 

Demek, hem insânı, hem de bütün álemi açacak anahtarlar külçesi, insânın mâhiyyetinde derc edilmiştir. Eğer insân açılsa, hem Álem-i İmkân, hem de Álem-i Vücûb birden açılır. Mâhiyyet-i insâniyye bilinmezse ve kábiliyyet-i insâniyye inkişâf ettirilmezse, bütün álem kapalı kalır. Başta Resûl-i Ekrem (asm) olmak üzere bütün peygamberler, bütün mü’minler, o anahtarlar külçesi ile kendilerini açmalarıyla hem Álem-i İmkân’ı, hem de Álem-i Vücûb’u keşfettik-

Lügat: peygamber, cehennem, havâss, hizmet, lâhika, külçe