hime, küçük bir Şeytán hükmüne geçtiğini ve sáhiblerinin ihtiyârına zıd ve arzûsuna muhálif hareket ettiklerini hissen ve hadsen herkes nefsinde görmesi; álemde büyük Şeytán’ların vücûduna kat‘í bir delîldir. Ve bu lümme-i Şeytániyye ve şu kuvve-i vâhime, bir kulak ve bir dil olduklarından, ona üfleyen ve bunu konuşturan háricî bir şahs-ı şerîrenin vücûdunu ihsâs ederler.” [212]

“Ey esbâbperest insân! Acabâ, garîb cevherlerden yapılmış bir acîb kasrı görsen ki, yapılıyor. Onun binâsında sarf edilen cevherlerin bir kısmı yalnız Çin’de bulunuyor. Diğer kısmı Endülüs’te, bir kısmı Yemen’de, bir kısmı Sibirya’dan başka yerde bulunmuyor. Binânın yapılması zamânında aynı günde şark, şimâl, garb, cenûbdan o cevherli taşlar kolaylıkla celb olup yapıldığını görsen; hîç şübhen kalır mı ki; o kasrı yapan usta, bütün küre-i Arz’a hükmeden bir hâkim-i mu‘cizekârdır?

“İşte, her bir hayvân, öyle bir kasr-ı İlâhîdir. Husúsan insân, o kasırların en güzeli ve o sarayların en acîbidir. Ve bu insân denilen sarayın cevherleri; bir kısmı Álem-i Ervâh’tan, bir kısmı Álem-i Misâl’den ve Levh-i Mahfûz’dan ve diğer bir kısmı da havâ áleminden, nûr áleminden, anâsır áleminden geldiği gibi; hâcâtı ebede uzanmış, emelleri semâvât ve Arz’ın aktárında intişâr etmiş, râbıtaları, alâkaları dünyâ ve âhiret edvârında dağılmış bir saray-ı acîb ve bir kasr-ı garîbdir.” [213]

“İnsân, şu kâinâtın hakáiklarına bir vâhid-i kıyâsîdir, bir fihristedir, bir mikyâstır ve bir mîzândır. Meselâ: Kâinâtta Levh-i Mahfûz’un gáyet kat‘í bir delîl-i vücûdu ve bir nümûnesi, insândaki kuvve-i hâfızadır ve Álem-i Misâl’in vücûduna kat‘í delîl ve nümûne, kuvve-i hayâliyyedir. [214] [HAŞİYE] Ve kâinâttaki rûhânîlerin bir delîl-i vücûdu ve nümûnesi, insândaki kuvvelerdir ve latífelerdir ve hâkezâ... İnsân, küçük bir  mikyâsta, kâinâttaki  hakáik-ı  îmâniyyeyi  şuhûd  derecesinde  gösterebilir.” [215] 

Lügat: kuvve-i vâhime, küre-i arz, cereyân, endülüs, hareket, fihris, hissen, âhiret, âliyye, vâhid, âhire, şübhe