ÜÇÜNCÜ MAKÁM-I ÁLÎ OLAN

MAKÁM-I EKSER-İ ESMÂ’NIN ÎZÁHI

Cenâb-ı Hakk’ın, ekser-i esmâsının yüksek makámından tevhîd ve haşre gidecek bir yol vardır. Mâdem Elláh, bin bir isim sáhibidir. Öyle ise, haşir haktır. Zîrâ, bu isimler, husúsan “Hak” ismi, lüzûm derecesinde âhireti iktizá ve vücûb derecesinde bâkí bir álemi istilzâm ve zarûret derecesinde mükâfât ve mücâzât için haşir ve neşri ister. Esmâ-i İlâhiyyeyi kabûl eden bir insân, zarûreten “Haşir vardır” deyip îmân edecektir.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

“Sizi topraktan halk edip sonra sizin insân olarak hemen yeryüzüne dağılmanız, Elláhu Teálâ’nın vücûb-i vücûd ve vahdetinin ve haşri getireceğinin delîllerin dendir” [202] âyet-i kerîmesi, bu makámı ifâde eder. Bu makám, insânın yaratılışına bakar. İnsân, her ne kadar bin bir ism-i İlâhînin âyinesidir. Ancak insân üzerinde o bin bir ismin ekserîsinin tecellîsi daha záhir görünür. O ekser isimlerin varlığı, bi’z-zarûre haşri iktizá eder. Öyle ise, ya insân üzerinde tecellî eden esmâ-i İlâhiyyeyi inkâr edeceksin, ya da “Haşir var” deyip haşr-i cismânîyi tasdîk edeceksin. Mâdem insân üzerinde tecellî eden esmâ-i İlâhiyyeyi inkâr edemiyorsun. Öyle ise, ekser esmânın tecellîsine mazhar olan insânın haşre gideceğini de inkâr etmemelisin. 

Âyet-i kerîmede geçen  خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ cümlesi, haşr-i cismânînin delîlidir. Zîrâ, Cenâb-ı Hak, bin bir ism-i İlâhîye âyine olan insânı, basît bir madde olan topraktan halk etmiş ve ona cesed libâsını giydirmiştir. Elbette, topraktan yaratılan insân, yine toprağa girecek ve aynı topraktan bir daha cesed ve rûhuyla berâber çıkıp haşir meydânına gidecektir. Topraktan yaratıldığını inkâr edemeyen bir insân, öldükten sonra tekrâr cesediyle berâber topraktan çıkacağını da inkâr etmemelidir. Gelecek âyet-i kerîme bu hakíkati ifâde etmektedir:

مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَف۪يهَا نُع۪يدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً اُخْرٰى

“Ey insânlar! (Sizi topraktan yarattık.) Sizin aslınız topraktır. Çünkü, beşeriy-