âyet-i kerîmesinde geçen, topraktan yaratılan ve yeryüzünde intişâr eden beşer, bir eserdir. Bu eserde halk fiili görünür. Halk fiili ise, Hálık ismiyle müsemmâ bir Zât’ın vücûb-i vücûdunu gösterir. Böyle bir Zât’ın, insânı topraktan yaratabilmesi için mutlaka yedi sıfat sáhibi olması lâzımdır. Ya‘nî, “kudret, ilim, irâde, sem‘, basar, kelâm, hayât” sıfatlarına sáhib olması lâzımdır. Zîrâ, insânda bu sıfatların birer nümûnesi mevcûddur. Bu sıfatlar kendisinde bulunmayan bir zât, insâna bu sıfatların nümûnelerini nasıl verebilir? Hem bu yedi sıfâtla berâber, ayrıca altı sıfât-ı selbiyyeye, ya‘nî “vücûd, kıdem, beká, vahdâniyyet, muhálefetün li’l-havâdis, kıyâm bi-nefsihî” sıfatlarına da sáhib olması lâzımdır ki; insân gibi câmi‘ bir fıtrata sáhib bir mahlûku vücûda getirebilsin. 

Mâdem insân câmi‘ bir fıtratta yaratılmıştır. Öyle ise, insânı kâinâtın hulâsası, esmâ-i İlâhiyyenin âyinesi ve Álem-i İmkân ile Álem-i Vücûb’u keşfedecek maddî ve ma‘nevî cihâzâta mâlik bir súrette yaratan bir Zât, onu  ölüm ile ademe mahkûm etmekle onun bu yüksek mâhiyyetini en ednâ bir derekeye sukút ettirmeyecektir. Onun bu yüksek mâhiyyetine muvâfık bir dâr-ı saádet ve bekáyı ona ihsân edecektir. Bu, bin bir ism-i İlâhînin muktezásıdır.

ÂYET-İ KERÎMEDEN ÇIKARILAN BA‘ZI NÜKTELER

BİRİNCİ NÜKTE: Tevhîd ve haşrin delâilini serd eden ve وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ  ile başlayan altı âyet-i kerîmeden ilki, “halk-ı insân”la başlaması, daha sonra álem-i ulvî ve álem-i süflînin hılkatinin nazara verilmesi işâret eder ki; hılkat-ı kâinâtın ille-i gáyesi insândır. İnsândan murâd ise, onun îmân ve ubûdiyyetidir. Zîrâ, bütün kâinât, insâna müsahhar kılınmıştır ve mevcûdât-ı álemden en fazla istifâde eden insândır.

İKİNCİ NÜKTE: Âdem (as)’ın zürriyyeti olan nev-ı beşerin hılkati, hılkat-i Âdem’in zımnında icmâlî olarak tayyedilmiştir.