âyet-i kerîmesinde beyân edilen nev-ı beşerin toprak unsurundan yaratılması, delîl-i ihtirâ‘dır. Ya‘nî, câmid, câhil ve kup kuru topraktan háriku’l-áde insânların vücûda gelmesi, bir Hálık’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder.

Hem nev-ı beşerin toprak unsurundan halk edilmesinde imkân delîli de mevcûddur. Zîrâ, insân, önceden yoktu. Sonradan yaratıldı. Öyle ise insân, mümkinü’l-vücûddur. Ya‘nî, tesâviyyü’t-tarafeyndir. Ya‘nî, insânın vücûda gelmesi ile vücûda gelmemesi arasında bir zarûret yoktur. O hâlde, insânların varlığını yokluğuna tercîh etmek için bir irâde, bir sebeb lâzımdır. Bu ise bir Mürîd ve Müsebbib’i ister. Bu Mürîd ve Müsebbib’in vücûdu ise, mümkin değil, vâcib olması lâzımdır. O da, Vâcibü’l-Vücûd olan Cenâb-ı Hak’tır. Zîrâ, Elláh, mümkin olan kâinâtın cinsinden olamaz.

Evet,  خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ  “Sizi topraktan yarattı” âyet-i kerîmesinde delîl-i imkânî mevcûddur. Zîrâ, insânın ademden kurtarılıp vücûd sâhasına çıkarılması, bir müreccihin vücûduna delâlet eder. Hem o insânın câmidiyyet, ma‘deniyyet, nebâtiyyet ve hayvâniyyet mertebelerinde bırakılmayıp insân olarak yaratılması, o Müreccih’in vücûdunun başka bir delîlidir. Hem insânlık álemi içinde o insâna mahsús bir súretin verilmeside o Müreccih’in vücûduna delâlet eder. Zîrâ, topraktan yaratılan o insânın, her bir insânın súretine girebilmesi mümkin iken ona bir súret-i mahsúsanın verilmesi, insânlar adedince o müreccihin vücûduna delâlet eder. Evet, insânlar adedince súret ve şekiller içerisinden bir tek şekl-i mahsúsun o insâna verilmesi, bu hadsiz imkânât yolları içinde bir tânesinin tercîhi neyi gösterir? Bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûdu gösterir. Ya‘nî, birisi var ki, şu súret-i insânın zerrâtını, başta toprak olmak üzere unsurlardan ona göre toplayıp terkîb ediyor.

İnsânın topraktan yaratılması ve nev-ı beşerin yeryüzünde yayılıp dağılması, tek başıyla bir mu‘cizedir. Kudret-i İlâhiyyenin delîlidir. Elbette insâna bu şekl-i mahsúsu veren kim ise, haşri getiren de O’dur. Peki, o Kadîr-i Hakîm, insâna bu şekl-i mahsúsu niçin veriyor? Hukúkun tesbîti ve hukúku’l-ibâdın muhâfazası için veriyor. Şâyet her insânın súreti bir olsaydı, hukúk-ı insâniyye záyi‘ olacaktı. Bununla berâber, bu dünyâda hukúkulláh ve hukúku’l-ibâda riáyet edenler olduğu gibi, bu hukúka riáyet etmeyenler ekseriyyettedir. Öyle ise, adâletin tam 

Lügat: tarafeyn, deniyye, elbette, kurt(a), mertebe, seriyye, udre(t), ekseri, hadsiz, seriyy, sid(e), imkân, sinin, vâcib, şekil