Hem bu âyet-i kerîme, وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ ifâdesiyle ádî ve kuru bir topraktan gáyet san‘atlı olan insânın halkını nazara vermekle, bu işe esbâbın müdâhale etmediğini, bu fiil doğrudan doğruya O’nun vücûb-i vücûd ve vahdetine, nihâyetsiz kudret ve azametine delîl olduğunu ifâde etmektedir. Böylece, Kur’ân, insânı gafletten uyandırıp ádiyyât perdesi altındaki hikmet-i İlâhiyyeyi ve san‘at-ı Rabbâniyyeyi ona gösteriyor.

BEŞİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân kâh oluyor ki, Cenâb-ı Hakk’ın âhirette hárika ef‘állerini kalbe kabûl ettirmek için ihzáriyye hükmünde ve zihni tasdîka müheyyâ etmek için bir i‘dâdiyye súretinde dünyâdaki acâib ef‘álini zikreder.

İşte, Kur’ân, وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ âyet-i kerîmesiyle, Cenâb-ı Hakk’ın halk fiilini nazara vermek súretiyle âhiretteki hárika ef‘ál-i İlâhiyyeyi kalbe kabûl ettirir. Evet, kup kuru ve ölü bir topraktan insân gibi hárika bir masnûu yaratmak, nihâyetsiz bir kudretin varlığını gösterir. Bu hárika fiili yapan bir Zât-ı Kadîr, elbette âhiretteki fiilleri de yapmaya muktedirdir. Zîrâ, bu fiil, âhiretteki fiillerin benzeridir. Meselâ; bu dünyâda insânların topraktan halk edilip yeryüzünde dağılmaları, haşir sabâhında cin ve insin tekrâr kabirlerinden halk edilip haşir meydânında dağılmalarına bir misâldir.

ALTINCI ÜSLÛB: Kur’ân’ın bir üslûbu da şudur ki; evvelâ san‘at ve ni‘met-i İlâhiyyeyi zikreder, daha sonra onların netîcesi olarak beşeri tefekkür ve şükre, ya‘nî îmân, takvâ ve amel-i sálihe da‘vet eder.

İşte, Kur’ân, وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ âyet-i kerîmesiyle, insânın hılkatinde görünen san‘at ve ni‘met cihetini nazara verir, cin ve insi îmân ve ubûdiyyete da‘vet eder. Evet, Cenâb-ı Hak, insânı gáyet hárika bir mu‘cize-i san‘at-ı İlâhiyye ve bir hediyye-i Rahmâniyye olarak halk etmiştir. İnsânı bu kadar mu‘cize-i kudretinin san‘atlarıyla tezyîn eden ve bununla Kendisini tanıttıran Hálık-ı Zü’l-Kemâl, elbette insânlardan îmân ile Kendisini tanımalarını isteyecektir. İnsân gibi eşref-i mahlûk olan bir hediyye ile Kendi-

Lügat: muktedir, tefekkür, elbette, udre(t), ediyye, hediyy, hikmet, âdiyye, âhiret, âhire