dığı ana unsur olan topraktan bahsedilmiştir. Çünkü, aslımız topraktır. Âdem babamız topraktan yaratılmıştır. Birinci âyet bu ma‘nâyı nazara veriyor.

Hem,  خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ “Sizi topraktan yarattı” âyet-i kerîmesinin diğer bir ma‘nâsı da şudur ki; bütün insânlar her ne kadar meniden yaratılsa da, o meninin aslı yine topraktan gelmektedir. Zîrâ, meni, toprakta yetişen gıdâlar vâsıtasıyla insân bedeninde oluşmaktadır.

Hem insân, sâdece kuru topraktan yaratılmamıştır. Zîrâ, Cenâb-ı Hak, ba‘zı âyet-i kerîmelerde insânı topraktan yarattığını,[183] ba‘zı âyetlerde tínden (çamurdan) yarattığını,[184] ba‘zı âyetlerde hame-i mesnûndan (rengi değişerek siyâhlaşmışve kokmuş çamurdan) yarattığını,[185] diğer bir âyette ise insânın fehhár gibi bir salsáldan yaratıldığını ifâde etmektedir.[186] “Salsál”, ses veren topraktır. “Fehhár” ise, ateşte pişirilen çanak ve çömleğe denir. İnsânın yaratılış maddesine dâir zikredilen bütün bu âyetlerden anlaşılıyor ki; insânın maddesi, saf toprak değildir. Bütün mevcûdât gibi o da dört unsurdan, ya‘nî su, toprak, havâ ve ateşten yaratılmıştır. Fakat, toprak unsuru onda hâkimdir. Çünkü, salsál içinde toprakla berâber su da vardır. Fehhár ise ateşte pişirilmiştir. Demek, onda ateş unsuru da vardır. Hem şu unsurların karışıp birleşmesi için, hem de ateş unsurunun var olabilmesi için havâ unsuru lâzımdır. Çünkü, ateş, havâ içindeki oksijen sebebiyle vücûd bulur.

Demek, insânda toprak unsuru hâkim olmakla berâber; insân, dört unsurun nizám ve mîzânla imtizâcından halk edilmiştir. Diğer mevcûdât da dört unsurun imtizâcından halk edilmiştir. Ancak, her birinde bir unsur hâkimdir. Cinlerin ateşten yaratılmaları, ateş unsurunun onlarda hâkim olması ma‘nâsındadır. Meleklerin nûrdan halk edilmeleri de, nûr unsurunun onlarda hâkim olması