öleceksiniz. Çürüyüp toprak olacaksınız. Daha sonra, aynı kış mevsiminde ölü olan otların bahâr mevsiminde dirilmesi gibi; ölü olan o topraktan izn-i İlâhî ile bir daha diri olarak çıkacaksınız.

Hulâsa: Topraktan yaratıldınız, bir daha toprağa döneceksiniz, tekrâr bir daha topraktan çıkarılacaksınız. Kur’ân, insânların ölüp toprak olduktan sonra haşir sabâhında tekrâr topraktan çıkarılacağını gelecek âyet-i kerîmeyle îzáh ediyor:

مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَف۪يهَا نُع۪يدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً اُخْرٰى

“Ey insânlar! (Sizi topraktan yarattık.) Sizin aslınız topraktır. Çünkü, beşeriyyetin ilk babası Âdem (as), topraktan yaratılmıştır. Diğer insân ferdleri de yine vâsıtalı olarak topraktan yaratılmaktadır. Çünkü, insânın yaratılış maddesi olan meni, yeryüzünün yetiştirdiği gıdâ maddeleri sâyesinde vücûda gelmektedir. (Ve) ey insânlar! Unutmayınız ki, (sizi ona) o toprağa (döndüreceğiz.) Öldükten sonra toprağa defnolunacaksınız. (Ve sizi ondan diğer bir def‘a daha çıkaracağız.) Haşir sabâhında bütün zerrât-ı vücûdunuzu tekrâr toplayarak sizi inşâ ve ihyâ edeceğiz. Kabirlerinizden kaldırarak, mahşere sevk edeceğiz. Topraktan yaratıldığını inkâr edemeyen bir insân, haşir sabâhında tekrâr topraktan cesed ve rûh ile berâber dirilişini nasıl inkâr ve istib‘ád edebilir?” [181]

Bu âyet-i kerîmede haşr-i cismânînin isbâtına dâir getirilen “insânın topraktan yaratılması” delîli, bir önceki âyet-i kerîmede ifâde edilen “ölüden dirinin, diriden ölünün çıkarılması ve ölümünden sonra yerin diriltilmesi” delîlinden daha záhir ve daha vâzıhtır.

Suâl: Bu âyet-i kerîme,   خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ cümlesiyle insânın topraktan yaratıldığını ifâde ediyor. وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاۤءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ âyet-i kerîmesi ise, “Ve her diri şeyi sudan yarattık” [182] diyor. Bu iki âyetin vech-i tevfîki nasıl olur?

Elcevâb: Bu mes’ele biraz müşkildir. Birinci âyet-i kerîmede, insânın yaratıl- 

Lügat: beşeriyyet, birinc, dürece, mevsim, inkâr, simin