eden de odur. Bu âyetin ma‘nâsı inhisâr altına alınamaz. Pek çok mâsadakı vardır.

  خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ cümlesinde geçen مِنْ ibtidâ ve tebyîn ile berâber ba‘zıyyeti de ifâde eder. Zîrâ, insân, sâdece toprak unsurundan yaratılmamıştır. Vücûdunda diğer unsurlar da mevcûddur.

ÂYET-İ KERÎMENİN TEFSÎRİ

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, “Üçüncü Makám-ı Álî” olan makám-ı ekser-i esmânın tereşşüh ettiği bu âyet-i kerîmede, haşr-i cismânîyi isbât konusunda delîllerini serd etmeye devâm ediyor. Şimdi “Üçüncü Makám-ı Álî” olan ekser esmâ-i İlâhiyye, husúsan Hak ismi, zarûret derecesinde haşr-i cismânîyi nasıl iktizá ettiğini, mezkûr âyet-i kerîmenin tefsîrini yapmak súretiyle isbât edeceğiz. Şöyle ki:

Bu âyet-i kerîme, Cenâb-ı Hakk’ın vücûb-i vücûd ve vahdetine ve bunun netîcesi olarak haşri getireceğine delâlet eder. Evet, tevhîdin alâmetlerinden ve haşr-i cismânînin delîllerinden birisi de اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ sizi topraktan yaratmasıdır. Ya‘nî, halkınız, O’nun kudretinin bir mu‘cizesidir ve haşri getireceğinin bir delîlidir. Bu cihette âyet-i kerîme ma‘nen şöyle der: “Ey insânlar! Tevhîd ve haşrin isbâtı için uzaklarda delîl aramaya ihtiyâc yoktur. Kendi hılkatinize bakın. Sizi (babanız Âdem’i) ölü olan topraktan yarattı. Sonra onun zürriyyeti olan sizler, yeryüzünde dağılıp yayılan birer beşer oldunuz. Babanız olan Âdem (as)’ı ölü olan topraktan diri olarak çıkaran, daha sonra onu ve zürriyyetini yeryüzünde haşr ve neşreden bir kudret, elbette sizler ölüp toprak olduktan sonra tekrâr ölü olan topraktan sizi diri olarak çıkaracaktır. Yeryüzünde yaptıklarınızın hesâbını vermek üzere haşir meydânında hesâba çekecek, bu gáye için sizi haşr ve neşredecektir.” [180]

Yedi sıfât-ı sübûtiyye sáhibi olan Zât-ı Akdes, ölü olan topraktan diri olan sizi çıkardı. Diri olan sizden de ölü olan toprağı bir daha çıkaracaktır. Ya‘nî, siz