BEŞİNCİ MES’ELE

Bu âyet-i kerîmede geçen تُرَابٍ kelimesiyle insânın yaratılış maddesinin “toprak” unsuru olduğu bildiriliyor. Hâlbuki, hayâta vâsıta olmak bakımından unsurlar içinde en uzak olanı topraktır. Çünkü, toprağın tabîatı, bürûdet ve yübûsettir. Hayâtın tabîatı ise, harâret ve rutúbettir. Böyle hayâttan en uzak bir maddeden hayâtı halk etmek, nihâyetsiz bir kudretin vücûduna delâlet eder. Elbette, böyle nihâyetsiz bir kudret sáhibi, insânlar ölüm ile toprağa girdikten ve toprağa inkılâb ettikten sonra tekrâr onları topraktan çıkaracaktır.

ALTINCI MES’ELE

 تُرَابٍ kelimesinin nekire olarak gelmesi ifâde eder ki; Âdem, toprak cinsinden yaratılmıştır. Belli bir topraktan yaratılmamıştır.  Toprağın bütün envâından yaratılmıştır. Hem تُرَابٍ kelimesinin nekire olarak gelmesi ifâde eder ki; Hz. Âdem’in yaratıldığı türâb, mâhiyyeti mechûl, ta‘rîfi mümkin olmayan bir türâbdır. Türâbın mâhiyyeti ta‘rîf edilemez. Bütün dünyâ toplansa, onu ta‘rîf edemez. İlm-i beşerin evvel ve âhiri toplansa, ne sáfî, ne de memzûc olan türâbın ta‘rîfini yapamaz.

Bir saksının içine bir avuç tohum atarsın. Her birinin ayrı ayrı filiz ve sünbül verdiğini müşâhede edersin. Basît, câmid, kör, topal olan bir maddeden bu kadar hayâtdâr, san‘atlı ve mütenevvi‘ mevcûdâtın çıkması, başlı başına bir mu‘cize-i kudrettir. İnsân da, mâhiyyeti mechûl böyle bir topraktan yaratılmıştır. Ya‘nî, her çeşit toprak insân vücûdunda mevcûddur. Hafifi var, sakíli var. Vücûd-i insân, ona göre çalışıyor.

YEDİNCİ MES’ELE

Âyet-i kerîmede geçen بَشَرٌ kelimesi, “kuvve-i müdrike”ye işâret eder. Zîrâ, beşer, idrâk sáhibi bir mahlûktur. Âyet-i kerîmede geçen تَنْتَشِرُونَ “Her tarafa yayılıyorsunuz” kelimesi ise, “kuvve-i muharrike”ye işârettir. İnsân, hareket kuvvetine sáhibtir. Bununla berâber, insân, hareket sáhibi olduğu için beşer olmamıştır. Çünkü, diğer canlılar da hareket etmektedir. Beşerin hássası, “idrâk”tır. 

Lügat: muharrike, muharrik, elbette, hareket, udre(t), kelime, nekire, bürûd, filiz, sinin