ki; küre-i Arz, kendi kendine ölmüyor ve dirilmiyor. Öyle ise, bu imâte ve ihyâ fiilleri, Mümît ve Muhyî isimlerine delâlet eder. O Mümît ve Muhyî olan Zât ise, yedi sıfât-ı sübûtiyye sáhibidir. Zîrâ, yedi sıfât-ı sübûtiyye sáhibi olmayan, küre-i Arz’da müşâhede edilen imâte ve ihyâ fiillerine sáhib çıkamaz. Öyleyse, her kış ve bahâr mevsiminde yeryüzünü mevt ve hayâta mazhar eden o Zât, “hayât, ilim, sem‘, basar, irâde, kudret, kelâm” denilen sıfât-ı seb‘a sáhibidir. Sıfât-ı seb‘a ise; “vücûd, kıdem, beká, vahdâniyyet, muhálefetün li’l-havâdis ve kıyâm bi-nefsihî” denilen altı sıfât-ı selbiyyeyi iktizá eder. Sıfat, mevsúfsuz olamayacağından, bu sıfatlar, bi’z-zarûre bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a delâlet eder. Mâdem küre-i Arz’ı her güz ve kış mevsiminde bir nefis gibi vefât ettiren, her bahâr mevsiminde ise yeniden hayâta mazhar eden O’dur. Her bahâr mevsiminde koca küre-i Arz’ı bir nefis gibi dirilten kim ise, elbette haşri getirecek, vefât eden mevcûdâtı, bâ-husús cin ve insi yeniden diriltecek de aynı o Zât’tır.

ON DÖRDÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, vücûb-i vücûd ve vahdet-i İlâhiyyeyi isbât ederken, pek çok aklî delîl serd eder. Bunlardan birisi de hudûs delîlidir.  

İşte, Kur’ân,

 يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيىِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟

âyet-i kerîmesiyle ifâde eder ki, Cenâb-ı Hak, ölüden diriyi, diriden de ölüyü çıkarır. Mâdem vücûda gelen mevcûdât üzerinde ihrâc ve ihyâ fiilleri müşâhede edilir. Öyle ise bu mevcûdât, hâdisdir. Ya‘nî, sonradan yaratılmıştır. Her hâdisin bir muhdisi vardır. Öyle ise, şu mevcûdâtın kadîm bir Muhdis’i vardır ki; o da hâdis olmayıp ezelî ve ebedî olan Cenâb-ı Hak’tır. Kur’ân’ın bu asırda ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Şuá‘lar” adlı eserinde bu konu şöyle îzáh edilmiştir:

“Usûlü’d-dîn ve ilm-i Kelâm’ın dâhî ulemâsının ve hükemâ-i İslâmiyyenin gördükleri ve hadsiz bürhânlarla isbât ettikleri ‘hudûs’ ve ‘imkân’ hakíkatlarıdır. Onlar demişler ki: ‘Mâdem álemde ve her şeyde tegayyür ve tebeddül var; elbette fânîdir, hâdistir, kadîm olamaz. Mâdem hâdistir, elbette onu ihdâs eden bir Sáni‘ var…’

Lügat: küre-i arz, tebeddül, tegayyür, elbette, udre(t), hadsiz, hükemâ, mevsim, muhdis, dilir, hâdis, imkân, simin, vâcib, âmiyy