nin böyle gaybî haberlerden bahsetmesi mümkin değildir. Öyle ise, Kur’ân, Kelâmulláh’tır. Hazret-i Muhammed (asm) da Resûlulláh’tır.

DÖRDÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân’ın muhteviyyât bakımından dört temel unsuru vardır. Bunlar, “tevhîd, haşir, nübüvvet, adâlet ve ibâdet”tir. Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, devâmlı bir súrette bu dört temel unsuru ders vermektedir.

İşte, Kur’ân,

 يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيىِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟

âyet-i kerîmesiyle, bu álemde gözle müşâhede edilen ihyâ ve imâte fiillerini nazara vermekle, Muhyî ve Mümît isimleriyle müsemmâ bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder. Bu, tevhîd hakíkatidir.

Hem  وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟ fezlekesiyle, insânların bir gün hesâb ve kitâb için kabirlerinden çıkarılacağını haber vermekle, haşir ve neşir rüknünü nazara verir. Evet, bu  âyet-i kerîme, küre-i Arz’da cereyân eden bütün ihyâ ve imâte fiilleri ile, haşir ve neşrin binlerce nümûnelerini her bir akıl sáhibine gösterir. Zîrâ, küre-i Arz’da yaşayan pek çok mevcûdâtın güz ve kış mevsimlerinde vefât etmeleri, insânların ve kâinâtın vefâtına misâl; bahâr ve yaz mevsimlerinde yeniden dirilmeleri ise, insânların ve kâinâtın haşir bahârında tekrâr dirileceğine misâldir. Bunu yapan bir kudret, elbette onu da yapmaya kádirdir. Bu da haşir hakíkatidir.

Tevhîd ve haşir rükünlerini vahiy vâsıtasıyla cin ve inse ders veren ise, hîç şübhesiz peygamberlerdir. Bu ise, nübüvvet hakíkatidir. Zîrâ, her bir âyet-i Kur’âniyye, nübüvvetin delîlidir. Çünkü, vahiy, ancak peygamber olan zâta gönderilir.

Mâdem kitâbların inzâli ve peygamberlerin irsâli, cin ve insi teklîf altına almak içindir. Öyle ise, cin ve ins táifeleri, adâlet ve ibâdet ile mükellef tutulacaklardır. Bu da, adâlet ve ibâdet esâslarını ortaya koymaktadır.

BEŞİNCİ ÜSLÛB: İnsân, ülfet perdesini yırtıp, ádiyyât altında bulunan há-

Lügat: muhteviyyât, küre-i arz, peygamber, muhammed, nübüvvet, cereyân, elbette, fezleke, udre(t), übüvvet, gönder, mevsim, şübhe