Evet, her geceden sonra bir gündüzü, her gündüzden sonra bir geceyi çıkarmak; her kıştan sonra bir bahârı, her bahârdan sonra bir kışı getirmek; böylece ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarmak; bu kâinâtta fıtrî ve tekvînî olarak cereyân eden bir kánûn-i Rabbânîdir. Bu kâinâtı böyle bir tekvînî kánûna tâbi‘ tutan Cenâb-ı Hak; elbette insânlık álemini de teklîfî olarak böyle bir kánûna tâbi‘ tutacaktır. Öyleyse, teklîfî kánûn olarak da bu álemde her küfürden sonra îmân, her îmândan sonra küfür cereyân edecektir. Bu, kánûn-i Rabbânîdir, değişmez.

Mâdem kánûn-i İlâhî budur. Öyleyse, şu ânda kâfirlerin ayyuka çıkmaları sizi üzmesin. Zîrâ, her kemâlin bir zevâli vardır. Bir gün gelecek bu küfür cereyânı ölecek. Ardından tam ma‘nâsıyla îmân cereyânı zuhûr edecektir. Bu husústa va‘d-i İlâhî mevcûd olduğu için muhakkak tahakkuk edecektir. Öyle ise, mü’minlerin ye’se düşmemeleri gerekir. Îmân cereyânı yaklaşık iki yüz elli senedir, ölü hükmünde idi. Lütf-i Rabbânî ile inşâelláh yavaş yavaş canlanacaktır.

Öyle bir asır gelecek ki, Cenâb-ı Hak, o asırda kemâl-i merhametinden bir hey’et-i ilmiyyeyi gönderecek. O mübârek hey’et, aynı Asr-ı Saádet’i canlandırıp álem-i İslâm içine yerleşen bütün kíl u kálleri tutup atacak, cumhûr-ı ulemânın re’yini tesbît ve hâkim kılacaktır. İnşaelláh! Tefsîrini yaptığımız bu âyet-i kerîmeler, ehl-i îmânı ye’sten kurtaran birer müjdedir…

Gece ve gündüzün, kış ve yazın kánûnunu inkâr edebilir misin? Hayır. Bunu inkâr edemediğin gibi; îmân ve küfür mücâdelesini de inkâr edemezsin. O hâlde, bunu inkâr edemediğine göre, haşri de inkâr edemezsin. Zîrâ, tekvînî ve teklîfî, bu iki cereyândan biri lütuftur, diğeri kahrdır. Mâdem bu dünyâda lütuf ve kahr münâvebeten devâm eder. Elbette, lütfun ebedî bir súrette tecellî edeceği bir dâr-ı saádet, kahrın dâimî bir súrette tezáhür edeceği bir dâr-ı şekávet olacaktır. Lütfun tecellîsine mazhar olan gündüzler, bahârlar, mü’minler sâdece mahall-i lütuf olan Cennet’e; kahrın tecellîsine mazhar olan geceler, kışlar, kâfirler ise sâdece mahall-i kahr olan Cehennem’e gideceklerdir. Öyle ise haşir haktır.

Ey haşir ve neşir hakkında şübheye düşen şahıs! Ya bu kâinâtta tekvînî ve teklîfî olarak bi’l-müşâhede cereyân eden mezkûr hakíkatleri inkâr edeceksin. Bu ise, mümkin değildir. Ya da, “Şu kâinâtta tekvînî ve teklîfî olarak cereyân eden bu mücâdele ve mücâhede isbât eder ki, haşir ve neşir vardır” deyip bu mes’eleyi kabûl edeceksin. Bu ise, ma‘kúl ve hak olan yoldur. Zîrâ, fıtrat-ı selîme, buna şâhiddir. 

Lügat: cehennem, merhamet, tahakkuk, cereyân, elbette, kurt(a), muhakka, gönder, mezkûr, inkâr, kâfir, şübhe