âyet-i kerîmesinin tefsîri sadedinde şöyle buyrulmuştur:

“الْاَخْضَرِ الشَّجَرِ kelimesiyle remzen der: ‘Ey haşri inkâr eden adam! Ağaçlara bak! Kışta ölmüş, kemikler gibi hadsiz ağaçları bahârda dirilten, yeşillendiren, hattâ her bir ağaçta yaprak ve çiçek ve meyve cihetiyle üç haşrin nümûnelerini gösteren bir Zât’a karşı inkâr ile, istib‘ád ile kudretine meydân okunmaz.’ ” [146]

“Hem remzen der: ‘Ölmüş ağaçların dirilip yeşillenmesini görüyorsunuz; odun gibi kemiklerin hayât bulmasını kıyâs edemeyip istib‘ád ediyorsunuz!’ ” [147]

Sekizincisi: Kış uykusuna yatan ve bir nev‘í vefât etmiş olan hayvânât táifelerini, bahâr mevsiminde birden hayâta mazhar eder. Kış mevsiminde ise tekrâr imâte eder. Ya‘nî, kış uykusuna yatırır.

Dokuzuncusu: Ölü olan nutfe ve yumurtalardan, diri olan hadsiz insânları ve hayvânları vücûda getirir. Ölüden diriyi çıkarmakla “Muhyî” olduğunu isbât eder. Diri olan hadsiz insân ve hayvânlardan, ölü olan nutfe ve yumurtaları ihrâc eder. Böylece, diriden ölüyü çıkarmakla “Mümît” olduğunu gözlere gösterir.

Onuncusu: Ölü olan yerden (topraktan) zevi’l-hayâtı halk eder. Zevi’l-hayâtı da ölü olan yere tebdîl eder. Meselâ; ölü olan topraktan diri olan insânı halk eder. Diri olan bir insânı ölüm vâsıtayla kabre koyar. Zamânla çürüterek ölü olan toprağa tebdîl eder. Hazret-i Nûh (as), tevhîd ve haşir rükünlerini inkâr eden kavmine karşı tevhîd ve haşrin isbâtı sadedinde gelecek delîlleri serd ettiğini, şu âyet-i kerîmeler beyân buyurmaktadır:

وَاللّٰهُ اَنْبَتَكُمْ مِنَ الْاَرْضِ نَبَاتًاۙ ۞ ثُمَّ يُع۪يدُكُمْ ف۪يهَا وَيُخْرِجُكُمْ اِخْرَاجًا

  “Elláhu Teálâ, sizi otları bitirdiği gibi topraktan bitirdi. Ya‘nî, sizin ilk babanız Hazret-i Âdem’i topraktan yarattı. Yâhúd sizin aslî maddeniz olan döl sularını, yeryüzündeki nebâtâtdan meydâna gelen gıdâ maddelerinden vücûda getirdi. İşte, insânlar, bu şekilde gelişip büyüyerek hayât sâhasına çıktılar. O Zât-ı Zü’l-Celâl, sizi ot gibi topraktan bitirip, dünyâda müddet-i ömrünüzü ikmâl ettikten sonra mukadder olan eceliniz geldiğinde öldürüp kabrinize defnettirmek súretiyle toprağa iáde eder ve bundan

Lügat: mukadder, udre(t), hadsiz, kelime, mevsim, inkâr, simin, sinin, şekil