ÂYET-İ KERÎMENİN TEFSÎRİ

يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيىِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟

Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, “İkinci Makám-ı Álî” olan sıfât-ı sübûtiyyenin tereşşüh ettiği bu âyet-i kerîmede haşr-i cismânîyi isbât konusunda delîllerini serd etmeye devâm ediyor. [142] Şimdi “İkinci Makám-ı Álî” olan sıfât-ı sübûtiyye, husúsan hayât sıfatı ve Hayy ve Muhyî isimleri, zarûret derecesinde haşr-i cismânîyi nasıl iktizá ettiğini, mezkûr âyet-i kerîmenin tefsîrini yapmak súretiyle isbât edeceğiz. Şöyle ki:

Evvelâ: Bu âyet-i kerîmede geçen يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ cümlesinin on dört mâsadakını nazara vermekle, bu âyet-i kerîmenin ma‘nâsının şümûlünü îzáh edeceğiz:

Birincisi: Cenâb-ı Hak, dâire-i ilm-i İlâhîsinde vücûd-i ilmîleri bulunan hadsiz mevcûdâta nihâyetsiz kudretiyle vücûd-i háricî giydirmekle vücûd sâhasına çıkarır. Daha sonra ölüm ile onları tekrâr dâire-i ilmine geçirir.

İkincisi: Zerreler áleminde ölü ve dağılmış olan hadsiz zerrâtı terkîb ederek, hadsiz mahlûkátı halk eder. Daha sonra ölüm ile terkîblerini bozup onları tekrâr zerreler álemine iáde eder.

Üçüncüsü: Câmid ve cansız olan unsurlardan hadsiz mevcûdâtı, bâ-husús zî-hayâtı îcâd eder. Daha sonra onları ölüm ile tekrâr unsurlara inkılâb ettirir.

Dördüncüsü: Ölü olan güz ve kış mevsimlerinden, diri olan bahâr ve yaz mevsimlerini çıkarır. Diri olan bahâr ve yaz mevsimlerinden de ölü olan güz ve kış mevsimlerini ihrâc eder. 

Lügat: udre(t), birinc, hadsiz, mevsim, mezkûr, sinin