اَللّٰهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ ثُمَّ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

“Elláhu Teálâ ibtidâen mahlûkátı îcâd eder. Dünyânın inkırâzından sonra mahlûkátı tekrâr iáde eder. Hesâb için Elláh’ın huzúr-i ma‘nevîsine irca‘ olunursunuz.” [141] âyet-i kerîmesine bedeldir.

Bu takdîrde, âyet-i kerîmenin ma‘nâsı şöyle olur: “Şu dünyâda ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarmanın hadsiz misâl ve nümûnelerini gösteren bir Kadîr-i Alîm, elbette bidâyeten îcâd ettiği mahlûkátını Kıyâmet hengâmında fenâya mahkûm ettikten sonra, haşir sabâhında tekrâr vücûd sâhasına çıkarıp huzúruna getirebilir.”

İkinci Vecih: Bu âyet-i kerîme, فَسُبْحَانَ اللّٰهِ  cümlesinde geçen اللّٰهِ kelimesine hâldir.

Bu takdîrde, âyet-i kerîmenin ma‘nâsı şöyle olur: “Ölüden diriyi, diriden ölüyü ihrâc ettiği hâlde o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’u tesbîh edin.”

Üçüncü Vecih: Bu âyet-i kerîme, müste’nifedir. Ya‘nî, müstakil bir cümledir. İ‘râb bakımından bir önceki âyet-i kerîmeyle irtibâtı yoktur.

ÂYET-İ KERÎMEDE GEÇEN BA‘ZI KELİMELERİN

 LÜGAVÎ MA‘NÂLARI VE TAHLÎLLERİ

يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ “O Zât-ı Hayy-ı Lâ-yemût, ölü ve kuru olan tohum ve çekirdeklerden, diri olan nebâtâtı;  ölü olan nutfe ve yumurtalardan, diri olan insânları ve hayvânları çıkarır.”

وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ “O Zât-ı Hayy-ı Lâ-yemût, diri olan nebâtâttan, ölü ve kuru olan tohum ve çekirdekleri; diri olan insânlar ve hayvânlardan, ölü olan nutfe ve yumurtaları çıkarır.”

وَيُحْىِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ “O Zât-ı Hayy-ı Lâ-yemût, küre-i Arz kuru ve ölü iken, yağmur vâsıtasıyla, nebâtât ile onu diriltir.”

Lügat: küre-i arz, bidâyeten, bidâyet, elbette, hadsiz, hengâm, kelime, mahkûm, vâcib