olmak üzere ubûdiyyet vazífesi nasıl terk edilebilir? Zîrâ, yedi sıfât-ı sübûtiyye ile bâ-husús yedi sıfâtın memzûcu olan hayât sıfatı ile muttasıf olan bir Hayy-ı Lâ-yemût, (ölüden diriyi çıkarır.) Meselâ: Ölü ve kuru olan tohum ve çekirdeklerden, diri olan nebâtâtı; cansız olan nutfe ve yumurtalardan da diri olan insânları ve hayvânları vücûda getirir. (Ve diriden ölüyü çıkarır.) Meselâ: Diri olan nebâtâttan, câmid olan tohum ve çekirdekleri; diri olan hayvânlar ve insânlardan da cansız olan yumurta ve nutfeyi çıkarır. Yâhúd, ma‘nen ölü olan bir kâfirin sulbünden, ma‘nen diri olan bir mü’mini yaratır. Kezâ, ma‘nen diri olan bir mü’minin sulbünden de ma‘nen ölü sayılan bir kâfiri vücûda getirir. Bütün bunlar, ancak yedi sıfât-ı sübûtiyye ile muttasıf bir Zât’ın işleri olabilir. Bu sıfatları hâiz olmayan, bu hárika işleri vücûda getiremez. Husúsan hayât sıfatı ile muttasıf olmayan, bu işlere sáhib çıkamaz. (Ve) mezkûr sıfatlarla muttasıf olan o Zât-ı Akdes, (küre-i Arz’ı da) güz ve kış mevsimlerinde ölmüş ve kurumuş olan zemîn yüzünü de (ölümünden sonra diriltir.) Bahâr mevsiminde yeniden hayâta mazhar eder, nebâtât ve hayvânât táifeleriyle şenlendirir. (Ve işte) ey insânlar! (Siz de öylece) öldükten ve cesedleriniz darmadağın olduktan sonra haşir sabâhında tekrâr kabirlerinizden hayât sâhasına (çıkarılacaksınız.) Bahâr mevsiminde, yer altında bulunan câmid ve cansız olan hadsiz tohum ve çekirdeklerden iki yüz bin çeşit nebâtât táifelerini çıkaran bir Zât-ı Kadîr, nebâtâtın tohumları gibi insânların tohumları hükmünde olan acbü’z-zeneb üzerinde sizi inşâ ve ihyâ edip kabirlerinizden öylece çıkaracaktır. Her bahâr mevsiminde bu ihyâ fiilini gözüyle müşâhede eden bir insân, kendi haşrini nasıl inkâr edebilir? Zîrâ, bu, onun  bir  mislidir.” [140]

BU ÂYET-İ KERÎMENİN MÂKABLİYLE (ÖNCEKİ

ÂYETLERLE) OLAN MÜNÂSEBETİ

a) Ma‘nâ Cihetiyle

Bunu da iki vecihle îzáh edebiliriz:

Birinci Vecih: Bu âyet-i kerîme, asıl i‘tibâriyle bir önceki âyetlerin îzáhı

Lügat: küre-i arz, birinc, hadsiz, mevsim, mezkûr, inkâr, kâfir, simin