mahkûm olması, o Zât-ı Akdes için en büyük bir çirkinliktir. Bu ise, zerrât-ı álem adedince muhâldir.

Mâdem o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, bütün mevcûdâtı tekvînî olarak tesbîh, tahmîd ve tekbîr vazífesiyle tavzíf etmiştir. Elbette, insânı dahi teklîfî olarak bu vazífe ile mükellef tutacaktır. Teklîf ise, haşri iktizá eder. Zîrâ, bu dünyâda îmân ve ubûdiyyet vazífesini edâ edenler bulunduğu gibi; bu vazífeyi edâ etmeyenler de mevcûddur. Elbette, bu iki gürûhu biribirinden ayırt edecek yevm-i fasl olan Kıyâmet [139] gelecektir. Birinci gürûh mükâfâtını görecek, Cennet’te ni‘metlere ve saádete mazhar olacaklardır. İkinci gürûh ise cezâsını çekecek, azâb-ı İlâhîye dûçâr olacaklardır.

Hulâsa: Mezkûr îzáhattan anlaşıldı ki; mevcûdiyyet-i İlâhiyye makámı ve “Mevcûd” ismi, zarûreten haşri iktizá eder. Mâdem ezelî ve ebedî olan bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd vardır. Öyle ise, haşr-i cismânî olacaktır. Zîrâ, “Vâcibü’l-Vücûd” unvânı, lüzûm derecesinde âhireti iktizá, ve vücûb derecesinde bâkí bir álemi istilzâm, ve zarûret derecesinde mükâfât ve mücâzât için haşri ve neşri ister.

Lügat: yevm-i fasl, elbette, birinc, mahkûm, mezkûr, âhiret, çirkin, vâcib, âhire