Güneş, yüzündeki lekeler sebebiyle devâmlı yıpranıyor, o da tahrîbe ma‘rûzdur. Semâdaki tebeddülât ve tegayyürât, zemîn yüzüne göre daha yavaştır.

Demek, dünyâ sarayının temelleri “zamân” i‘tibârıyla üç, “mekân” i‘tibâriyle de dört olmak üzere yedi rükün üzerine kurulmuştur ve bu rükünlerin hepsi sâbit olmayıp dâimî tezelzüldedir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde bu konu şöyle îzáh edilmiştir:

“Nasıl, elimizdeki sâat, súreten sâbit görünüyor. Fakat, içindeki çarkların harekâtıyla, dâimî içinde bir zelzele ve âlet ve çarklarının ıztırâbları vardır. Aynen onun gibi; kudret-i İlâhiyyenin bir sâat-ı kübrâsı olan şu dünyâ, záhirî sâbitiyyetiyle berâber dâimî zelzele ve tegayyürde, fenâ ve zevâlde yuvarlanıyor.

“Evet, dünyâya zamân girdiği için, gece ve gündüz, o sâat-ı kübrânın sâniyelerini sayan iki başlı bir mil hükmündedir. Sene, o sâatin dakíkalarını sayan bir ibre vaz‘ıyyetindedir. Asır ise, o sâatin sâatlerini ta‘dâd eden bir iğnedir. İşte, zamân, dünyâyı emvâc-ı zevâl üstüne atar. Bütün mâzí ve istikbâli ademe verip, yalnız zamân-ı hâzırı vücûda bırakır.

“Şimdi, zamânın dünyâya verdiği şu şekil ile berâber, mekân i‘tibâriyle dahi yine dünyâ zelzeleli, gayr-ı sâbit bir sâat hükmündedir. Çünkü, cevv-i havâ mekânı çabuk tegayyür ettiğinden, bir hâlden bir hâle sür‘aten geçtiğinden ba‘zı günde bir kaç def‘a bulutlar ile dolup boşalmakla, sâniye sayan milin súret-i tegayyürü hükmünde bir tegayyür veriyor. Şimdi, dünyâ hánesinin tabanı olan mekân-ı Arz ise, yüzü mevt ve hayâtça, nebât ve hayvânca pek çabuk tebeddül ettiğinden, dakíkaları sayan bir mil hükmünde, dünyânın şu ciheti geçici olduğunu gösterir. Zemîn yüzü i‘tibâriyle böyle olduğu gibi, batnındaki inkılâbât ve zelzelelerle ve onların netîcesinde cibâlin çıkmaları ve hasflar vukú‘ bulması, sâatleri sayan bir mil gibi dünyânın şu ciheti ağırca mürûr edicidir, gösterir. Dünyâ hánesinin tavanı olan semâ mekânı ise, ecrâmların harekâtıyla, kuyruklu yıldızların zuhûruyla, küsûfât ve husûfâtın vukú‘ bulmasıyla, yıldızların sukút etmeleri gibi tegayyürât gösterir ki; semâvât dahi sâbit değil; ihtiyârlığa, harâbiyyete gidiyor. Onun tegayyürâtı, haftalık sâatte günleri sayan bir mil gibi çendân ağır ve geç oluyor; fakat her hâlde geçici ve zevâl ve harâbiyyete karşı gittiğini gösterir.

“İşte, dünyâ, dünyâ cihetiyle şu yedi rükün üzerinde binâ edilmiştir. Şu rükünler, dâim   onu  sarsıyor.” [136]

Lügat: tebeddülât, tebeddül, tegayyür, tezelzül, harekât, udre(t), zelzele, sinin, şekil