Zîrâ, mevcûdât-ı álem, fenâya mahkûmdur. Şâyet, Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, vermiş olduğu vücûd ni‘metini ebedî bir súrette geri alsa; bu hâşâ abes ve zulüm olur. O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd ise, âsârının şehâdetiyle, abesiyyet ve zulümden münezzehtir.  Demek, o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, bu mevcûdâtı bekáya mazhar etmek için bu dünyâda hâlden hâle, tavırdan tavra çevirir, tebeddül ve tegayyüre ma‘rûz bırakır. Daha sonra ölüm ile dâire-i kudretten dâire-i ilme götürür. Haşir sabâhında bir daha dâire-i ilimden dâire-i kudrete çıkarır ve orada bekáya mazhar eder. Böylece, mevcûdât-ı álem, orada sâbit ve dâimî olacak; zevâl ve fenâdan, tebeddül ve tegayyürden, mevt ve ademden mahfûz kalacaktır. Yoksa, bu vücûd-i ebterle, ya‘nî fânî ve zâil vücûduyla, bâkí olan Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a âyine olmaları mümkin değildir.

Demek, şu fânî mevcûdât, bâkí bir Zât’a intisâbla bekáya mazhar olur. Ebedî bir álemde ebedî bir súrette âyinedârlık vazífesini edâ eder.

Bu âyet-i kerîmeler, zamâna tâbi‘ olan mevcûdâtın tebeddül ve tegayyürüyle, fenâ ve zevâliyle, mevt ve ademiyle, Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un “vücûd ve vahdet”ini isbât ediyor. Daha sonra, başta “vücûb-i vücûd” sıfatı olmak üzere sâir sıfât-ı selbiyyenin haşri nasıl iktizá ettiğini beyân buyuruyor. Bu âyet-i kerîmelerin ma‘nâsı ve esrârı, ancak Kur’ân’ın bu asırda ma‘nevî bir tefsîri olan “Risâle-i Nûr” eserleriyle tafsílâtlı bir súrette anlaşılır.

Bu âyet-i kerîmeler, evvelâ gece ve gündüzü nazara verir. Daha sonra mevsimleri, seneleri, tabakát-ı ömr-i insânı ve edvâr-ı ömr-i álemi hátıra getirir. Zîrâ, bunlar, bir sâatin sâniye, dakíka, sâat ve günlerini sayan milleri gibi biribirlerine bakarlar, biribirlerinin misâlidirler, biribirlerinden haber verirler. Zîrâ, mevsimler, gece ve gündüzün dönmesiyle vücûd buluyor. Seneler, mevsimlerin; tabakát-ı ömr-i insân, senelerin; edvâr-ı ömr-i álem de tabakát-ı ömr-i insânın geçmesiyle vücûd buluyor.

Kur’ân-ı Azímü’ş-şân, bu âyet-i kerîmelerde vecîz bir üslûb ile, mevcûdât-ı álemin mümkinü’l-vücûd olduğunu; mahlûkátın, bâ-husús nev-ı beşerin zevâl ve fenâya mazhar olduğunu, hâlden hâle geçtiğini ifâde etmiştir. Bununla, Cenâb-ı Hakk’ın vücûb-i vücûdunu isbât etmektedir. Tecelliyyât-ı îcâdiyyeye mazhar olan mevcûdâtın der-akab fenâya mahkûm olması, o vücûb-i vücûd sıfatıyla bağdaşmıyor. Zîrâ, o sıfata tam ma‘nâsıyla âyine olamıyor. Öyleyse, o Zât-ı Vâ-

Lügat: der-akab, tebeddül, tegayyür, udre(t), götürü, mahkûm, mevsim, âdiyye, vâcib