“Hem adem-i mutlak zâten yoktur, çünkü bir ilm-i muhît var. Hem dâire-i ilm-i İlâhînin hárici yok ki, bir şey ona atılsın. Dâire-i ilim içinde bulunan ‘adem’ ise, adem-i háricîdir ve vücûd-i ilmîye perde olmuş bir unvândır. Hattâ, bu mevcûdât-ı ilmiyyeye ba‘zı ehl-i tahkík ‘a‘yân-ı sâbite’ ta‘bîr etmişler. Öyle ise, fenâya gitmek, muvakkaten háricî libâsını çıkarıp, vücûd-i ma‘neviyye ve ilmîye girmektir. Ya‘nî, hêlik ve fânî olanlar vücûd-i háricîyi bırakıp, mâhiyyetleri bir vücûd-i ma‘nevî giyer, dâire-i kudretten çıkıp dâire-i ilme girer.

“Çok ‘Sözler’de îzáh ettiğimiz gibi: Her şey, ma‘nâ-yı ismiyle ve kendine bakan vecihte hîçtir. Kendi zâtında müstakil ve bi-zâtihî sâbit bir vücûdu yok. Ve yalnız kendi başıyla káim bir hakíkatı yok. Fakat, Cenâb-ı Hakk’a bakan vecihte ise, ya‘nî ma‘nâ-yı harfîyle olsa, hîç değil. Çünkü, onda cilvesi görünen esmâ-i bâkıyye var. Ma‘dûm değil; çünkü sermedî bir vücûdun gölgesini taşıyor. Hakíkatı vardır, sâbittir, hem yüksektir. Çünkü, mazhar olduğu bâkí bir ismin sâbit bir nev‘í gölgesidir.” [132]

“Risâle-i Nûr”da geçen bu cümleler, Kasas Sûresinin 88. âyet-i kerîmesi ile Rahmân Sûresinin 26 ve 27. âyet-i kerîmelerinin ma‘nevî tefsîridir.

Mâdem hâdis ve fânî olan mevcûdât-ı álemin şehâdetiyle bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd vardır. O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, kendine lâyık bir âyine ister. Bâkí olduğu için sâbit ve dâimî bir vücûdu ister. Bu kâinâttaki mevcûdâtın vücûdu, kudret-i İlâhiyye taalluk ettiği için Vâcibü’l-vücûdu li-gayrihîdir. Vâcibü’l-vücûd, Vâcibü’l-vücûdu li-gayrihî olan mevcûdâtı ister. Ancak o Vâcibü’l-vücûdu li-gayrihî olan mevcûdât, zevâl ve fenâya, mevt ve ademe mahkûmdur. Öyle bir memleket lâzımdır ki; orada Vâcibü’l-vücûdu li-gayrihî olan şu mevcûdât, O’nun ibkásıyla bâkí kalsın, ölmesin. Sâbit ve dâimî olsun. Vücûd-i İlâhiyyenin tecellîsine tam mazhar olsun, âyinedârlığı devâm etsin.

Vücûd-i háricî sáhibi olan şu mevcûdât, bu dünyâda tam ma‘nâsıyla âyinedârlık vazífesini yapamıyor. Çünkü, vücûdu ebterdir. Ya‘nî, fânîdir. Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, o mevcûdâtı bâkí olan esmâsına âyine etmekle ona bâkí bir vücûdu kazandırır. Çünkü, bâkínin âyinesi, bâkí olmak gerektir. Fânî mevcûdâta râzı olamaz. Bir ânlık ona intisâbı, dünyâ ve mâfîhâya bedeldir. Çünkü, ebedî álemde bâkí kalır. Kudret-i İlâhiyyenin mevcûdâta taalluku, sâdece şu fânî dünyâ için değildir.

Lügat: memleket, sermedî, taalluk, udre(t), bit(e), mahkûm, hâdis, sinin, vâcib