bir zâtın şuhûduna merâklı bir iştiyâk; herkes vicdânen hisseder. Acabâ, dünyânın bütün mehâsin ve kemâlâtından binler derece yüksek olan Cennet’in bütün mehâsin ve kemâlâtı, bir cilve-i cemâli ve kemâli olan bir Zât’ın rü’yeti, ne kadar mergúb, merâk-âver ve şuhûdu ne derece matlûb ve iştiyâk-âver olduğunu kıyâs edebilirsen, et...” [129]

Evet, Cenâb-ı Hakk’ın vücûb-i vücûd sıfatı dâr-ı âhireti iktizá eder. Çünkü, kâinât, mümkinü’l-vücûddur, fânîdir. O vücûda lâyık bir âyine değildir. O Zât-ı

Vâcibü’l-Vücûd öyle bir âyine ister ki; O’nun îcâdiyle sâbit bir vücûd sáhibi olsun. O’nun ibkásıyla bekáya mazhar olsun. O’nun Kayyûmiyyetiyle káim olsun. O’na intisâb eden her bir mevcûd, bekáya ve devâma mazhar olur. İntisâb olmazsa veyâ intisâbı bilinmezse, vücûdu ebter olur. Ya‘nî, zevâl ve fenâya, mevt ve ademe mahkûm olur. Kur’ân’ın bu asırda ma‘nevî bir tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Mektûbât” adlı eserinde bu konu şöyle îzáh edilmiştir:

“Mâdem Cenâb-ı Hak var, her şey var. Mâdem Cenâb-ı Vâcibü’l-Vücûd’a intisâb var, her şey için bütün eşyâ var. Çünkü, Vâcibü’l-Vücûd’a nisbetle her bir mevcûd, bütün mevcûdâta, vahdet sırrıyla bir irtibât peydâ eder. Demek, Vâcibü’l-Vücûd’a intisâbını bilen veyâ intisâbı bilinen her bir mevcûd, sırr-ı vahdetle, Vâcibü’l-Vücûd’a mensûb bütün mevcûdâtla münâsebetdâr olur. Demek, her bir şey, o intisâb noktasında hadsiz envâr-ı vücûda mazhar olabilir. Firâklar, zevâller, o noktada yoktur. Bir ân-ı seyyâle yaşamak, hadsiz envâr-ı vücûda medârdır. Eğer o intisâb olmazsa ve bilinmezse, hadsiz firâklara ve zevâllere ve ademlere mazhar olur. Çünkü, o hâlde, alâkadâr olabileceği her bir mevcûda karşı bir firâkı ve bir iftirâkı ve bir zevâli vardır. Demek, kendi şahsí vücûduna, hadsiz ademler ve firâklar yüklenir. Bir milyon sene vücûdda kalsa da (intisâbsız); evvelki noktasındaki o intisâbdaki bir ân yaşamak kadar olamaz. Onun için, ehl-i hakíkat demişler ki: ‘Bir ân-ı seyyâle vücûd-i münevver, milyon sene bir vücûd-i ebtere müreccahtır.’ Ya‘nî: ‘Vücûd-i Vâcib’e nisbet ile bir ân vücûd, nisbetsiz milyon sene bir vücûda müreccahtır.’ ” [130]

Hulâsa: Mâdem Cenâb-ı Hak, Vâcibü’l-Vücûd’dur; kâinât ise mümkinü’l-vücûddur;  Vâcibü’l-Vücûd olan Elláh, vücûduna âyine ettiği mevcûdâtın yokluğuna aslâ müsâade etmez. Öyle ise, bu kâinâtın yokluğa mahkûm olması, kesin olarak muhâldir. O Zât-ı  Vâcibü’l-Vücûd, mevcûdâta dâimî bir vücûdu

Lügat: ehl-i hak, hadsiz, mahkûm, nisbet, âhiret, vâcib, âhire